Fuar Organizasyonlarının Makro Düzeyde Sağladığı Ekonomik Katkılarının İncelenmesi

Taşkın Dirsehan

Özet

Fuarlar, en genel anlamda işletmelere alıcıları ve satıcıları buluşturan bir ortam sağladığı için önemli organizasyonlardır. Ancak bu önem sadece işletmeler düzeyinde değil, fuarın düzenlendiği şehre ve ülkeye katkıları bakımından makro düzeyde de düşünülmelidir. Bu çalışmanın amacı, fuar organizasyonlarının makro düzeyde sağladığı ekonomik katkıları inceleyerek, şehirlere ve ülkelere sağladığı (istihdam fırsatları gibi) ve sağlayabileceği (markalaşma fırsatı gibi) fırsatları incelemektir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye’den örnekler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Fuar Ticareti, Şehir Markalaşması, Bölgesel Kalkınma

Abstract

In general terms, fairs are important organizations since they provide an environment where sellers and buyers meet. Moreover, this importance should be also thought at a macro level by considering fairs’ contribution on the city and country where they are organized in. The purpose of this study is investigating the contributions of fair organizations at a macro level by considering the opportunities they provide (such as employment opportunities) and can provide potentially (such as branding opportunity) to the cities and countries. Some examples from Turkey are presented in this direction.

Key Words: Fair Trade, City Branding, Regional Development

1. GİRİŞ

Fuar ticareti, modern pazarlama stratejilerinden birisi olup şehirlerin, bölgelerin ya da ülkelerin sosyo-ekonomik kalkınmalarına önemli katkı sağlar (Yücel ve Ata, 2006). Bu çalışmada ekonomik faktörlere değinilmiş olsa da kalkınma (gelişme) kavramı; sosyal, kültürel, politik ve psikolojik etkenlerle de yakından ilişkilidir (Ildırar, 2004).

Fuarlar, bütün dünyada ticaretin gelişmesine olanak sağlayan, alıcı ile satıcıyı, üretici ile tüketiciyi doğrudan bir araya getiren ortamlardır ve fuar hazırlayıcılarının dışında pek çok iş kolunu da harekete geçirip sağladığı iş imkânlarıyla pazarın 10 katına ulaşır (Ünal, 2013). Bu çalışmada, fuarların bu katkıları, makro ölçekte incelenmektedir. Makroekonomi, geniş bir bakış açısıyla insanların hayat standartlarının yükseltilmesini amaç edinir ve bu amaç doğrultusunda ekonomide kalıcı büyüme ve kalkınmanın sağlanması için neler yapılması ya da yapılmaması gerektiğini inceler (Tunay, 2007). Rekabet avantajı ise, iki bakış açısıyla mikro ve makro olarak incelenir. Mikro bakış açısı, ülke içinde işletmeler arasındaki rekabeti ifade ederken makro bakış, bir ülkenin uluslararası rekabetteki konumunu inceler (Çivi, 2001). Bu çalışmada, işletmeler mikro düzeyde; şehirler, bölgeler ve ülkeler ise makro düzeyde kabul edilmiştir.

2. FUARLARIN
MAKRO DÜZEYDE KATKI YAPTIĞI ALANLAR

Fuarların ülkelere ya da bölgelere ekonomik katkı miktarlarının tam olarak ölçülmesi zor olsa da, fuar organizasyonlarının; fuarlarda özel standlar için yaptırılan projeler, fuar hostesleri, temizlik işleri, promosyonlar, broşür, katolog, dijital afiş çalışmaları, ulaşım ve konaklama hizmetleri, yemek ve gezi programlarına kadar birçok sektörü etkileme gücü bulunmaktadır (Demirci ve Arslaner, 2012; Sarıçay, 2010).

Demirci ve Arslaner (2012)’in Bursa ili özelinde yaptıkları çalışmada, fuar ziyaretçilerinin %27’lik bir kısmının sadece fuar amacıyla, fuar katılımcılarının ise büyük çoğunluğunun kısa süreli seyahat amacıyla şehre geldiği tespit edilmiştir. Diğer taraftan yine aynı çalışmada, fuar ziyaretçilerinin fuar harici harcamalarının (Bursa şehrindeki alışveriş harcamalarının) toplam harcamalarında önemli yer tuttuğu görülmüştür.

3. TÜRKİYE’DE FUARLARIN BÖLGELERE
EKONOMİK KATKI DURUMLARI

Fuar organizasyonları yalnızca işletmelere değil, fuarın düzenlendiği ülkelere, illere ve bölgelere de ekonomik anlamda katkı sağlamaktadır, dolayısıyla özellikle sanayileşmekte olan iller, “ihtisas fuarları” düzenleme konusuna önem vermeye başlamıştır. Türkiye’de fuarcılığın öncüsü olan İzmir’de düzenlenen İzmir Enternasyonel Fuarı (İEF) ve son yıllarda önemi artan İhtisas Fuarcılığı, kent ve ülke ekonomisine önemli katkılar sağlamıştır. İzmir’de fuarcılık faaliyetlerini yürüten İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesindeki İZFAŞ Fuarcılık yetkilileri; kriz dönemlerinde de devam eden uygulamalarla fuarcılığa doğrudan ya da dolaylı hizmet eden 80 sektöre kazanç olanağı sunulduğunu ve yılda 35 fuarın düzenlendiği İzmir’in fuarcılıktan elde ettiği gelirin ise 300 milyon dolar seviyelerinde seyrettiğini belirtmiştir (Sarıçay, 2010).

Antalya Fuarcılık İşletme ve Yatırım AŞ (ANFAŞ)’nin genel müdürü Murat Özer, fuar sezonunda harcanan her 100 birimin 85’inin o şehre kaldığını vurgulayıp Türkiye ve Almanya’yı karşılaştırmıştır. Almanya’da yılda 371 fuar düzenlendiğini ve doğrudan fuarların gelirlerinin 3 milyar Euro olduğunu anlatan Özer, Almanya’da fuarların ülke ekonomisine katkısının 23,5 milyar Euro düzeyinde olduğunu; yılda 410 fuar düzenleyen Türkiye’de ise fuarların ülke ekonomisine katkısının 1,4 milyar Euro olduğunu belirtmektedir (Ünsalan, 2016). Bu aradaki farkın temel sebebiyle ilgili, Almanya’da düzenlenen fuarların katma değeri yüksek ürünlere yönelik olduğu çıkarımı yapılabilir. Örneğin, günümüzde katma değeri önemli ölçüde artıran Endüstri 4.0 yaklaşımı, Hannover Messe fuarında doğmuştur. Dolayısıyla Türkiye de fuarcılıktan daha önemli katkılar alabilmek için odağını katma değeri yüksek ürünlere yöneltmelidir. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi, Türkiye’nin hedeflediği ihracat rakamlarına daha fazla üreterek değil, katma değerli ürünler üreterek ulaşabileceğini, bunun için de fuarların önemli rolünün olduğunu belirtmiştir (Dünya, 2013).

4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE
FUARCILIĞIN DURUMU

Dünya Fuarcılık Endüstrisi Birliği’nin (UFI) Yönetim Kurulu Üyesi, HKF Fuarcılık Genel Müdürü Mehmet Bekir Çakıcı; batı ülkelerinin artık fuara doyduğunu belirterek, “Fuarcılık Batı’dan Rusya, Çin, Brezilya ve Hindistan gibi ülkelere kayıyor. Türkiye’nin de acilen yatırım alan ülkeler sıralamasında yer alması gerekiyor” açıklamasında bulunmuştur (Turizm Haberleri, 2008).

UFI’nin 2014 yılında yayınladığı Küresel Fuar Endüstrisi İstatistikleri raporuna göre, fuar alanı büyüklüğü bakımından Türkiye ilk on beş ülke arasında bulunmaktadır (bkz. Tablo 1).

Tablo 1. Toplam Fuar Alanı Büyüklüklerine Göre İlk 15 Ülke


Toplam Fuar Alanı (m2) Dünya Genelinde %’si
ABD 6.712.342 % 21
Çin 4.755.102 % 15
Almanya 3.377.821 % 10
İtalya 2.227.304 % 7
Fransa 2.094.554 % 6
İspanya 1.548.057 % 5
Hollanda 960.530 % 3
Brezilya 701.882 % 2
Birleşik Krallık 701.857 % 2
Kanada 684.175 % 2
Rusya 566.777 % 2
İsviçre 500.570 % 2
Belçika 448.265 % 1
Türkiye 433.904 % 1
Meksika 431.761 % 1

Kaynak: UFI (2014), Global Exhibition Industry Statistics, erişim linki: http://www.ufi.org/wp-content/uploads/2016/01/2014_exhibiton_industry_statistics_b.pdf,erişim tarihi: 11.03.2017.

Diğer taraftan bu on beş ülke, 2006-2011 yılları arasındaki fuar alanı artış hızına göre sıralandığında, Türkiye % 25’lik bir artışla ikinci sırada yer almaktadır (bkz. Tablo 2). Bu sıralamadaki ilk beş ülkenin dördü gelişmekte olan ülkelerdir (Çin, Türkiye, Rusya, Meksika).

Tablo 2. Fuar Alanı Büyüklüklerine Göre İlk On Beş Ülkenin Büyüme Oranları


2011 Yılı Toplam Büyüklük (m2) 2006 Yılına Göre Büyüme Oranı
Çin 4.755.102 + % 48
Türkiye 433.904 + % 25
Rusya 566.777 + % 17
Hollanda 960.530 + % 15
Meksika 431.761 + % 15
İspanya 1.548.057 + % 13
Birleşik Krallık 701.857 + % 13
Brezilya 701.882 + % 6
Kanada 684.175 + % 6
ABD 6.712.342 + % 5
İtalya 2.227.304 + % 3
Fransa 2.094.554 + % 3
Almanya 3.377.821 + % 2
İsviçre 500.570 + % 1
Belçika 448.265 + % 1

Kaynak: UFI (2014), Global Exhibition Industry Statistics, erişim linki: http://www.ufi.org/wp-content/uploads/2016/01/2014_exhibiton_industry_statistics_b.pdf, erişim tarihi: 11.03.2017.

Ancak, belirtilen büyüme oranlarının aldatıcı olmaması gerekir. Bu tablo (Tablo 2), ürün yaşam eğrisinin fuarcılığa adaptasyonu şeklinde düşünülürse, belirtilen gelişmekte olan ülkelerde fuarcılık, henüz gelişme aşamasında olduğundan büyüme hızının, olgunlaşma aşamasındaki ülkelerdekinden daha hızlı olması normaldir.

TOBB’un istatistiklerine göre Türkiye’de 2009-2016 yılları arasında düzenlenen toplam fuar sayıları sırasıyla şu şekildedir (https://www.tobb.org.tr/FuarlarMudurlugu/Sayfalar/Istatistikler.php): 367, 368, 425, 409, 407, 407, 419 ve 426.

Türkiye’de bu büyüme hızını sürdürmek için çeşitli teşvik ve yatırımlar sunulmaktadır. 2014/4 Sayılı Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuarların Desteklenmesine İlişkin Kararla Ekonomi Bakanlığı, uluslar arası yurt içi fuarları düzenleyen organizatörleri ve katılımcıları maddi olarak desteklemektedir (Resmî Gazete, 2016): “Bu karar kapsamındaki desteklerden, bakanlıkça belirlenen şartları haiz sektörel nitelikli uluslararası yurt içi fuarları düzenleyen organizatörler ve katılımcılar yararlandırılır”. Diğer taraftan, dönemin İstanbul Ticaret Odası (İTO) başkanı İbrahim Çağlar, Türkiye’nin en büyük fuar alanı için inşaat çalışmalarına 2016 yılı nisan ayında başlanacağını, ayrıca üçüncü havalimanı çevresinde de 500 bin metrekarelik bir fuar alanı düşünüldüğünü açıklamıştır (Atik, 2016).

Fuarların makro katkılarını, sadece fuar sayısına bağlı olarak ekonomi getirileriyle ölçmek yetersiz kalacaktır. Mikro düzeyde işletmenin ekonomik değeri (fiziki ve fiziki olmayan varlıklarını tümünün değeri), güçlü kurum imajı oluşturmasına bağlıdır (Köktürk vd., 2008). Benzer şekilde, makro düzeyde de bir şehir veya ülkede yaratılan ekonomik değerden bahsederken imaja değinilmelidir. Ticari fuarların, şehir imajı oluşumunda da rol aldığı aşikârdır (Canöz, 2016).

5. ŞEHİRLERİN MARKA İMAJI OLUŞUMUNDA
FUARLARIN ROLÜ

Şehirlerin markalaşması için fuarların iki yönde katkısından bahsedilebilir. Öncelikle, sektörlerinde öncü ihtisas fuarların, düzenlendikleri şehre kazandırdığı bir marka kişiliğinden söz etmek gerekir. Bu durumda, şehirle ilgili dolaylı bir markalaşmadan söz edilebilir. Çünkü fuar için şehre gelen ziyaretçilerin temel amacı şehri ziyaret etmek olmayabilir ama özellikle boş zamanlarını geçirirken şehri deneyimleme fırsatı olacaktır ve yaptıkları harcamalarla doğrudan şehir için bir gelir yarattıkları açıktır.

Diğer taraftan, turizm fuarları gibi doğrudan yöresel tanıtıma odaklanan fuarlara katılan şehrin temsilcileri, fuarda düzenleyecekleri (dans gösterisi, müzik dinletisi gibi) aktivitelerle ve sunumlarıyla temsil ettikleri şehir için bir farkındalık ve marka imajı yaratma fırsatı bulacaktır. Dolayısıyla, şehrin bu faaliyetten kazancı kısa vadede değil, ziyaretçinin ilerideki bir ziyaretinde gerçekleşecektir. Şehirlerin, fuarlar ile uygulayabileceği bu iki markalaşma yöntemi Tablo 3’teki gibi özetlenebilir. Eğer bir şehir, düzenlediği fuarlarla markalaşıyorsa, ziyaretçi zaten hâlihazırda o şehirde bulunuyordur. Bu sebeple, şehri kendisi doğrudan kendi gözlemleriyle deneyimler. Fuarda ziyaretçilere doğrudan şehrin tanıtımı yoktur ancak tanıtım materyallerinde (dergilerde, broşürlerde, vb.) ön plana çıkmadan destekleyici konumda yer alır. Yapılan harcamalar bulunulan şehirde yapıldığı için doğrudan bir kazanç söz konusudur. Diğer taraftan, özellikle farklı şehirlerde turizm fuarlarına katılarak kendi tanıtımını yaparak markalaşmaya çalışan şehirlerde ziyaretçinin şehri deneyimlemesi ancak fuar standıyla sınırlıdır. Dolayısıyla fuarın ziyaretçisini, gerçek bir ziyaretçiden ziyade şehrin muhtemel ziyaretçisi olarak nitelendirmek daha doğru olur.

Tablo 3. Şehirlerin Fuarlar Aracılığıyla Markalaşma Yöntemleri

Düzenlediği Fuarlarıyla Markalaşan Şehirler Fuarlara Katılımıyla Markalaşan Şehirler
Ziyaretçinin Konumu Doğrudan (Ziyaretçi Şehirde) Dolaylı (Ziyaretçi Fuar Standında)
Ziyaretçilerin Deneyimlemesi Doğrudan Dolaylı (Uzaktan)
Ziyaretçilere Tanıtım Dolaylı (Temel Amaç: Fuara Katılmak) Doğrudan (Temel Amaç: Şehri Tanıtmak)
Şehrin Maddi Kazancı Hemen/Anında (Şehirde Yapılan Harcama) Sonra/Gelecekte (Şehir Ziyaret Edildiğinde Yapılacak Harcama)

Kaynak: Yazar tarafından geliştirilmiştir.

5.1. Düzenlediği Fuarlarıyla Markalaşan Şehirler

Şehir markalaması, ekonomik kalkınmanın ve şehirde yaşayanların kendilerini şehirle özdeşleştirmeleri için bir temeldir (Kavaratzis, 2004). Bir şehrin markalanması için, marka unsurlarının ilişkilerinin bilinmesi gerekir. Marka sahipleri veya pazarlama yöneticileri marka kimliği yaratmak için markayla ilişkili özellikleri, sembolik, deneyimsel, sosyal ve duygusal değerlerleri kullanabilir. Ancak bu unsurlar, bir markayı oluşturmak için yeterli değildir. Çünkü marka, tüketicinin algıladığı kalite ve değerlere ilişkindir (Kavaratzis ve Ashworth, 2005). Marka kimliği, marka konumlandırma ve marka imajı arasındaki ilişki Şekil 1’de gösterilmiştir.

Bir şehrin ya da ülkenin düzenli olarak fuarlarına ziyaretçi çekebilmesi, o şehrin ihtisas fuarlarında markalaşması sonucu gerçekleşir. Bu şekilde şehirlerle markalaşmış fuarlar yalnızca yerel yatırımcılar değil yabancı yatırımcılar tarafından da takip edilir. Bu fuarlar, sadece iş hacmini büyütmeyi değil, sektöründeki trendlerin takip edilmesini de göz önüne koyar. Bir başka ifadeyle ziyaretçiler, sadece iş anlaşmaları yapmak için değil, sektördeki gelişmeleri takip etmek için bu fuarları takip eder. Örneğin, fuarcılık alanında önde gelen ülkelerden Almanya’da Hannover Fuarı, dünyanın en önemli sanayi fuarlarından kabul edilmektedir. Hatta son zamanlarda gelişen ve geleceği şekillendireceği düşünülen dördüncü sanayi devrimi olarak kabul edilen Endüstri 4.0 kavramından, ilk defa 2011 yılında Hannover fuarında bahsedilmiştir (Qin et al., 2016). Dünya’nın en büyük teknoloji fuarı olan Las Vegas’ta düzenlenen CES (Consumer Electronics Show-Tüketici Elektroniği Fuarı), Detroit otomobil Fuarı, Floransa PITTI moda fuarı, Köln’de düzenlenen Uluslararası Bisküvi ve Şekerleme Fuarı (ISM), Uluslararası Berlin Turizm Fuarı ve Frankfurt kitap fuarı da artık markalaşmış şehir-fuarlar arasında sayılabilir.

Şekil 1. Marka Unsurları

Kaynak: Kavaratzis M. ve Ashworth G. J. (2005), City Branding: An Effective Assertion of Identity or a Tansitory Marketing Trick?, Tijdschrift Voor Economische en Sociale Geografie, 96.5, 506-514.

5.2. Fuarlara Katılımıyla Markalaşan Şehirler

Şehirlerin markalaşmasında ikinci yaklaşım, şehir temsilcilerinin fuarlara aktif olarak katılımıdır. Bu fuarlara Türkiye’den en geniş katılımlı örnek, 2017 yılında İstanbul’da 21.’si düzenlenen Doğu Akdeniz Uluslararası Turizm ve Seyahat Fuarı (EMITT)’tir. 2017 yılında 70 bin metrekarelik 12 salonda düzenlenen EMITT’e, 5.000 kurum ve kuruluşla birlikte 80 ülkenin ve Türkiye’nin 81 ilinden 200’ün üzerindeki tatil noktası kendini tanıtma fırsatı bulmuştur. Fuarı, sektör profesyonelleri ve tatil planı yapan tüketicilerden oluşan 46.670 ziyaretçi ziyaret etmiştir (EMITT, 2017).

6. SONUÇ

Ülke ya da bölge düzeyinde makro bakış açısıyla bakıldığında, fuarların kalkınmaya etkisi olan stratejik bir araç olduğu görülmektedir. Bir turizm türü olarak da düşünülebilecek fuarcılık, firmalara yeni müşteriler kazandırması işlevinin yanında düzenlendiği ülkeye ve bölgeye de önemli katkılar sağlamaktadır. Bir bölgeye sadece fuar amacıyla gelen yerli ve yabancı ziyaretçilerin, fuar dışında bulunulan şehri de gezdiği ve deneyimler yaşadığı unutulmamalıdır. Bu deneyimler ne kadar olumlu olursa, ziyaretçilerin bölgeye daha sonra yeniden gelme ihtimali artacak ve en başta, yapacağı alışverişlerle bölgeye ekonomik katkılar sağlayacaktır.

KAYNAKLAR

Atik, S. (2016), Türkiye’nin En Büyük Fuar Alanına İmza Atıyoruz, Ekonomist Online, erişim linki:

http://www.ekonomist.com.tr/soylesi/turkiyenin-en-buyuk-fuar-alanina-imza-atiyoruz.html, erişim tarihi: 11.03.2017.

Canöz, N. (2016), Türk İnsanı Nezdinde Konya İmajının Belirlenmesine Yönelik Bir Alan Araştırması, Humanities Sciences, 11.2, 69-86.

Çivi, E. (2001), Rekabet Gücü: Literatür Araştırması, Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8.2, 21-38.

Demirci, B. ve E. Arslaner (2012), Fuar Organizasyonlarının Yerel Ekonomiye ve Tekrar Gelme Niyetine Etkileri: Bursa Örneği, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4.2, 63-73.

Dünya (2013), “Katma Değeri Yüksek Ürünler İhraç Edilmeli”, Dünya-İhracat, Erişim linki: https://www.dunya.com/ihracat/quotkatma-degeri-yuksek-urunler-ihrac-edilmeliquot-haberi-230348, erişim tarihi: 17.06.2017.

EMITT (2017), EMITT 46.670 ziyaretçiyi ağırladı, erişim linki: http://www.emittistanbul.com/basin-odasi/haberler/EMITT-46-670-ziyaretciyi-ag%C4%B1rlad%C4%B1!, erişim tarihi: 01.05.2017.

Ildırar, M. (2004), Bölgesel Kalkınma ve Gelişme Stratejileri, Ankara: Nobel.

Kavaratzis, M. (2004), From City Marketing to City Branding: Towards a Theoretical Framework for Developing City Brands, Place Branding, 1.1, 58-73.

Kavaratzis M. ve Ashworth G. J. (2005), City Branding: An Effective Assertion of Identity or a Tansitory Marketing Trick?, Tijdschrift Voor Economische en Sociale Geografie, 96.5, 506-514.

Köktürk, M.S., A.M. Yalçın ve E. Çobanoğlu (2008), Kurum İmajı Oluşumu ve Ölçümü, İstanbul: Beta.

Qin, J., Y. Liu ve R. Grosvenor (2016), A Categorical Framework of Manufacturing for Industry 4.0 and Beyond, Procedia CIRP 52, 173-178.

Resmî Gazete (2016), 2014/4 Sayılı Sektörel Nitelikli Uluslararası Yurt İçi Fuarların Desteklenmesine İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Karar, erişim linki:

http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/11/20161112-14.pdf, erişim tarihi: 17.06.2017.

Sarıçay, Ş. (2010), Küçük ve Orta Boy İşletmelere (KOBİ) Yönelik Fuar Teşvikleri ve Fuarların Türkiye Ekonomisine Katkısı, Dokuz Eylül Üniversitesi SBE: Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

Tunay, B. (2007), Makro Ekonomi Teori ve Politika, İstanbul: Arıkan.

Turizm Haberleri (2008), Fuarcılık Gelişen Ülkelere Kayıyor! Erişim linki:

http://www.turizmhaberleri.com/haberayrinti.asp?ID=11878, erişim tarihi: 11.03.2017.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) (t.y.), Fuarlar Müdürlüğü İstatistikler, erişim linki:

https://www.tobb.org.tr/FuarlarMudurlugu/Sayfalar/Istatistikler.php, erişim tarihi: 17.06.2017.

UFI (2014), Global Exhibition Industry Statistics, erişim linki:

http://www.ufi.org/wpcontent/uploads/2016/01/2014_exhibiton_industry_statistics_b.pdf, erişim tarihi: 11.03.2017.

Ünal, B. (2013), Fuarcılık 1’e 10 kazandırıyor, Dünya-Ekonomi, erişim linki:

https://www.dunya.com/ekonomi/fuarcilik-1039e-10-kazandiriyor-haberi-200855, erişim tarihi: 17.06.2017.

Ünsalan, Ç. (2016), Planlı Ekonomi ve Fuarlar, Para Analiz, erişim linki:

http://www.paraanaliz.com/2016/yazarlar/cetin-unsalan/planli-ekonomi-ve-fuarlar-5923/, erişim tarihi: 11.03.2017.

Yücel, F. ve A.Y. Ata (2006), Bölgesel Kalkınma Stratejileri Açısından Fuarcılık: Birinci ve İkinci Çukurova Sanayi ve Ticaret Fuarlarının Değerlendirilmesi, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15.1, 505-522.

Doç.Dr. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İngilizce İşletme Bölümü Öğretim Üyesi, tdirsehan@marmara.edu.tr

Share: