Fuarcılığın Sınıflandırılması ve İstihdam Üzerine

Mehtap Sümersan KÖKTÜRK

ÖZET

Bu çalışma aşağıdaki çerçeve ile seçilmiş kavramların ilişkilerini gündeme getirmeye çalışmaktadır.

I. Fuar çeşitlerinin sınıflandırılması

II. “Fuar değerlendirme”, “Sürdürülebilirlik”, “İnsan Kaynağı İlişkisi”

III. Potansiyelin pazarlanması

IV. Fuar-Potansiyelin Pazarlaması-Sürdürülebilirlik

V. Sonuç

Amaç, okuyucuya herhangi bir konuda, (burada fuar/fuarcılık), konunun sınıflamalarına, farklı kriterlere ve farklı bakış açılarına göre çeşitlendirilerek bakılmasının düşüncedeki iş ve istihdam olanaklarını çeşitlendirip zenginleştireceğini göstermektir. İkinci amaç ise zihinde aynı alıştırmayı güncel, makro kavramlarla konuyu ilişkilendirerek yapmaktır. Fuar/fuarcılık pek çok yönden: Mal ve hizmetler, düşünceler, kariyer geliştirme vb. için ama en önemlisi istihdam için fırsat yaratmada bir potansiyeldir. Farklı sınıflamalarla alanın tanımlamaları değişeceği için bireyler kendi uzmanlık alanlarını yaratarak iş bulmada aşırı rekabetin negatif dışsallıklarını azaltabilir, iş ve mesleki sürdürülebilirliklerini sağlayabilirler.

Anahtar Sözcükler:Fuar çeşitleri sınıflaması, Fuar değerlendirme, Sürdürülebilirlik, Dışsallıklar, Potansiyelin pazarlaması

ABSTRACT

This study outline is thought to be in four subtitles:

I. Classification of fairs/exhibitions

II. The relation between fair evalution, sustainability and human resources,

III. Potentials Marketing

IV. Fair-Potentials Marketing-Sustainability.

V. Summary and implications

The aim is to show the reader that various ways of classification of a topic will light different employment and job posibilities in the mind. The second aim is relating the area with contemporary macro concepts. This will enrich the job posibilities of the individual and the society in the mind.

Fairs are considered as potentials of “opportunity creating” for goods and services, ideas, philosophy, career development etc; “but must of all” for the employment and job alternatives and has to be used for creating opportunity potentials. Various classification alternatives based on different criteria may uprise “potential being quality” of fairs. Different clasifications and categorizations of fairs will change area discriptions. Thus individuals may create and define where they can specialize for fair employments. This will reduce the negative externalities in relation to job and employment compatitiveness. This will also contribute to sustainability of job and profession.

Keywords:Different fair classifications, Fair evaluation/assesment, Sustainability, Externalities, Potentials’ Marketing

FUARLARIN ÇEŞİTLERİNİN SINIFLANDIRILMASI

Bu çalışmanın ana amacı fuar/fuarcılık konusunda bilgi derlemek ve bu alanın istihdam potansiyeline dikkat çekmektir. İstihdam potansiyelini algılamayı kolaylaştırmak için farklı yaklaşımlar yapılabilir. Burada fuar ve fuarcılık konusunda farklı sınıflamalar yapılarak istihdam potansiyeline bakılmak ve bu alanda iş yapmak isteyenlere farklı pencereler açılmak istenmiştir. Kaynaklar tarandığında fuar çeşitleri için: Yatay (genel), dikey(ihtisas fuarları), büyük-küçük ihtisas fuarları, endüstriye göre, pazar bölümüne göre ihtisaslaşma, tüketici fuarları, entegre, solo, bölgesel, ulusal, uluslararası fuarlar, expo organizasyonları gibi çeşitlerle karşılaşılmaktadır. (1)

Ancak burada düşünceleri geliştirmek için dört farklı pencere açılmaya çalışılmıştır. Bunlar fuar/fuarcılık alanında aktif organizasyonun yapılışında mikro ve makro düşüncelere örnek oluşturur ve sırası ile aşağıda verilmiştir:

1. Fuar ve fuarcılığın aktif aşamalarının yarattığı iş potansiyeli (Şekil 1)

2. Fuar/fuarcılık organizasyonunun stratejik pazarlama süreçleri penceresinden iş olanakları (Şekil 2)

3. Fuarların yarattığı stratejik pazarlama olanakları(fonksiyonları) kanalıyla iş olanakları (Şekil 3)

4. Fuar ve fuarcılığın güncel kavramlarla ilişkilendirilmesi yoluyla perspektif geliştirmenin esinlendirdiği iş olanakları

Birinci bakış açısı: Fuar öncesi, fuar esnasında ve fuar sonrası yapılması gerekenleri sırasıyla gözden geçirmeyi zorunlu tutar. Bu işler sırasıyla listelenerek göz önüne konursa kişi bunların içinde hangisine yatkın ve talip olacağını kolayca görür. Örneğin fuar sonrası işler: bitirme, toplanma, kapanış ve fuar alanından ayrılış gibi düşünülürse hem fuarı düzenleyen firma hem de fuara katılan kuruluşlar açısından kısa dönemli mikro işlerden söz ediliyordur. Fakat söz edilen, fuar değerlendirmesi ve gelecek stratejileri gibi konular olursa buna makro bakış açıları hakimdir. Birinci bakış açısında örneğin stand veya reyon toplayıcıları (sökücüleri), nakliyeciler söz konusu olurken makro bakışlarda araştırmacılar, değerlendiriciler, stratejistler ve gelecek plancıları kendilerine iş olanağı yaratabilirler.

Söz konusu bu birinci fuar aşamaları bakış açısı ayrı ele alınabileceği gibi ikinci bakış açısı olan fuarcılık organizasyonunun stratejik süreçleri penceresinin “fuar organizasyonunun gerçekleştirilmesi (uygulama)” sürecinin alt başlıkları da olabilir.

Her bir aşama, bakış açısına göre birçok meslek mezununun yapabileceği birçok işi hatta vasıfsız insan gücüne duyulan ihtiyacı sergileyebilir.

İkinci bakış açısında: İhtiyaçları görebilme, analiz etme, talep tahmini, talep tahmini yapılan seçenekli olanaklar, planlama, planlananın uygulaması, fuar ardından, değerlendirme, araştırma, gelecek olasılıkları, bunlara göre planlama (öngörülere dayalı işler) yer alır. Bu, makro bakış açısını sergiler. (Şekil 2)

Üçüncü bakış açısı ile iş olasılıklarını görebilmek için stratejik pazarlama açısından fonksiyonlara bakmak, kişinin kendisine uygun uzmanlık işleri belirlemesine yardımcı olur. Burada satış, tanıtım-tutundurma, araştırma, ilişki pazarlaması gibi fonksiyonlar ya da farkındalık yaratma, aktif satış sağlama, tanıtım, ilişki kurma-elde tutma, bilgi derleme, veri tabanı, veri bankası kurma gibi işlevsel ve operasyonel aktiviteler yolu ile iş olanaklarını düşünmek bireye bir başka pencere açar. (Şekil 3)

Şekil (3)de görülen stratejik pazarlama olanakları fuarın ana amacı olabilir. Birey bu bakış açısı ile kariyer gelişimi yaratmak isterse kendisine iki açılımlı bir soru sormalıdır.

1. Benim edindiğim meslek için fuar/ fuarcılık alanında ne gibi imkânlar vardır?

2. Bu alanda benim edindiğim bilgi ve beceriler nasıl örtüşür, neler eksik kalır?

Örnek olması amacıyla, aşağıda bir yönetim bilişim sistemleri uzmanı olan Özge Ceylan KİRİK ile yapılan mülakat verilmektedir. Kendisine önce tanımlamalar, sonra bilişimciler için fuar/fuarcılıkta iş olanakları, fırsatları sorulmuştur. Kirik bilişim kavramını “bilgi ve hesaplamanın kuramsal temellerini ve bunların bilgisayar sistemlerinde uygulanabilmelerini sağlayan pratik teknikleri araştıran yapısal bir bilim dalı” olarak tanımlamaktadır. Bilişimciler ise, bilgisayar sistemlerinde bilgiyi oluşturan, tanımlayan, dönüştüren ve algoritma süreçleri icat eden karmaşık sistemleri tasarlayıp modelleyen ve bilgiyi etkin biçimde kullanmak için gerekli birikimi barındıran kişilerdir. Kirik “Fuar, organizasyon ve festivallerde neden bilişimciye ihtiyaç vardır?” sorusunu ise aşağıdaki tabloda yanıtlamaktadır (Tablo 1). “Dünya üzerinde internetin, bilgisayarın, otomasyon sistemlerinin kısacası bilgisayar sistemlerinin kullanılmadığı bir alan neredeyse kalmadı. Bilişimcilerin her alanda aktif olarak görev aldığı günümüz yaşamında fuarlar için de bu durum geçerlidir. Bir fuarın gerçekleştirilme kararı ile birlikte başından uygulama anına ve sonrasına kadar her kademesinde bilişimcilerin rolü çok önemlidir. Burada bilişimciler örneğin, Arşivleme, Raporlama, Veri Madenciliği, İstatistiki Veriler, Yazılımlar, Grafik Tasarım, Web Tasarım, Arama Motoru Optimizasyonu (SEO), Sosyal Medya Uzmanlığı ve Danışmanlığı, Geri Besleme(FeedBack) gibi birçok alanda görev alabilirler.”

TABLO 1: Bir Bilişimcinin Fuar/fuarcılıkla İlgili İşleri

Veri Madenciliği, Raporlama, Arşivleme, İstatistiki Veriler: Kararlaştırılan fuarların daha önce yapılıp yapılmadığı, nasıl yapıldığı ve sonuçlarının nasıl olduğuna dair var olan bilgilerin araştırılması, istatistiklerin incelenmesi ve raporlanarak yönetim komitesine sunulması gibi çalışmaların yanında yapılacak olan organizasyona dair arşivleme ve raporlama çalışmaları da bilişimciler tarafından yapılması gereken önemli konuların başında gelir. Grafik Tasarım: Yapılması planlanan fuarın reklam ve tanıtımının yapılarak geniş kitlelere ulaşılmasının önemli faktörlerinden birisi de dijital ve basılı görsel materyallerdir. Bilişimin Grafik Tasarım alanında uzmanlaşmış çalışanları efektif, etkileyici ve amaca yönelik görsel tasarımlar hazırlayarak fuarın geniş kitlelere ulaşmasında rol oynarlar. Web Tasarım: İnternetin neredeyse her birey tarafından kullanıldığı günümüz dünyasında kitlelere ulaşmanın etkili yollarının başında internet siteleri gelmektedir. Hazırlığı yapılan fuar veya organizasyon için yapılması gereken ilk işlemlerden birisi web site oluşturmaktır. Bu konuda uzmanlaşan çalışanlar fuar veya organizasyonun amacına yönelik olarak kullanıcı dostu Mobil Web Site hazırlar ve ilgili bilgileri hazırlanan internet sitesinde kullanıcıların hizmetine sunarlar. Web sitesi sayesinde 24 saat kesintisiz bilgiler verilebilir ve yapılması planlanan organizasyonun reklam ve tanıtımları yapılabilir. Web sitesi günümüzün en etkili aynı zamanda en ucuz reklam aracıdır. Özellikle mobil internet kullanımının artması ile birlikte bireyler her an internetin geniş dünyasında çevrimiçi durumdadır. Amacına yönelik ve işlevsel olarak uzman kişiler tarafından hazırlanan bir web sitesi ile çok kısa süre içinde çok geniş kitlelere ulaşmak son derece kolay bir işlem haline gelebilir. Türkiye’yi de kapsayan bir rapor yayınlayan StatCounter, mobil internet kullanımının masaüstünü bile geride bıraktığını resmi olarak duyurmuştur. (2) Bu nedenle fuarlar için de mobil internet kullanımı vazgeçilmezdir. Arama Motoru Optimizasyonu (SEO-Search Engine Optimazition): Daha önce bir web sitesinin öneminden ve neden olmazsa olmaz olduğundan bahsetmiştik. Arama Motoru Optimizasyonu da benzer şekilde web siteleri için günümüzde vazgeçilmezdir. Gelişen teknoloji ile birlikte her gün binlerce belki daha fazla web sitesi yayına açılmaktadır. Ama bunların birçoğu amacına uygun olmadığından ve doğru bir şekilde optimize edilemediği için fayda sağlamamaktadır. Bilişim alanının Arama Motoru Optimizasyonu konusunda uzmanlaşmış çalışanları tarafından fuar, organizasyonu için hazırlanan bir web sitesi için gerekli Arama Motoru Optimizasyonu çalışması yapılır. Böylece fuar veya organizasyonu ilgi alanında bulunduran kitlelere kısa zaman içinde ulaşılmış olur. Arama Motoru Optimizasyonu ayrıca ortada rekabet varsa daha da önem kazanır ve mutlaka alanında uzmanlaşmış kişiler tarafından yapılması gerekir. Bu nedenle bilişimciler iş olarak kendilerine daha yaygın bir alan bulabilirler. Sosyal Medya Uzmanlığı ve Danışmanlığı: Sosyal medya geniş kitleler tarafından günün her saatinde çevrimiçi olarak kullanılmaktadır. İnternet reklamcılığının da sosyal medya ilişkisi ile ilişkisi benzer şekildedir. Facebook, Twitter, İnstagram ve Youtube gibi sosyal medya kanalları ile paylaşılan bir gönderi çok kısa bir zaman içinde milyonlarca kişiye ulaşabilmektedir. Zamanla sadece şahısların kullandığı bir alan olmaktan çıkıp firmaların ticari olarak kullanımları için son derece cazip hale gelmiştir. Sosyal medya üzerinden paylaşılan gönderi ve/veya reklam, sadece dakikalar içinde, olumlu ya da olumsuz olarak ister bireyi ister kurumu gündem haline getirebilmektedir. Fuarların ya da organizasyonların yapılacağının insanlara veya kurumlara duyurulmasının etkili, hızlı, ucuz yolu olarak sayılan sosyal medya doğru ve planlı kullanılmadığı takdirde zararlı bir platform haline dönüşebilmektedir. Paylaşılacak gönderi amacına uygun, tasarımı ve mesajı ile dikkat çekici, içerdiği bilgilerin doğruluğu ile birlikte hatasız ve kusursuz olarak hazırlanması gereği de bir veya birden fazla uzmanlaşmış bilişimciye ihtiyaç duyurur. Günümüz toplumunda bilgisayar ve internet kullanım oranları oldukça yüksek rakamlara ulaşmıştır. Bilişim alanındaki teknolojik gelişmelerin hızı fuarlara da yansımakta, bilişime ve bilişimciye duyulan ihtiyacı arttırmaktadır.

Kaynak: Özge Ceylan KİRİK: Yönetim Bilişim Sistemleri Uzmanı ile mülakat.

Oysa pek çok kişiye fuar/fuarcılık alanında hangi işleri yapabilecekleri, kendi meslekleri ve nitelikleri ile nasıl bağdaştırabilecekleri sorulduğunda ilişki kuramamışlardır. Aşağıda biraz da olsa ilişki kuranlardan örnekler verilmiştir (Tablo 2). Bir işletme mezunu gencin bile fuarların yalnızca “tanıtım” konusunda yardımcı olabileceğini belirtmesi ve penceresini geniş açamaması ya da düşüncesinde pencere değiştirememesi dikkat çekicidir. Bu alanda genç, yaşlı, çocuk, diplomalı-diplomasız herkese iş olanağı bulunabilir. Kişinin kendini tanıması, ne yapabileceğini düşünebilmesi, yeniliklere açık olması gerekir. Burası öyle bir alandır ki yasada çocuk işçilerin çalıştırılabilecekleri hafif işler kapsamında (kütüphane, fuar, panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler) sayılmaktadır. (2)

Tablo 2: Meslek-Fuar/Fuarcılık İlişkisi Görüşleri

Kişi Fuarla Nasıl Bir İlişkisi Oldu? Olabilecek İlişki Meslek
1) Katılımcı, temsilci Acente görevlisi rehber Turist rehberi
2) Turistik yerlerdeki ören yerlerini keşfetme Fuar ziyaretçisi Arkeolog
3) Katılımcı (davetiye ile) Tarımsal alanda yeniliklerde Ziraat mühendisi
4) Fuarla ilgili bir şey gerçekleştirmiyor Tanıtım işleri olabilir Öğrenci
5) Yüz yüze ikna Reklam işleri yapabilir Serbest meslek
6) Fuarlar edebiyat ve sanat konusunda doyum sağlıyor (ziyaretçi olarak). Satış temsilcisi Öğretmen
7) Bu meslekle ilgili fuar yok Halkla ilişkiler Bankacı
8) İnternet yolu ile etkileşim Seminer, sunum, brifing vs pozisyonları Öğretmen
9) Hiç bulunmadım İşletme ilgili her konuda İşletmeci
10) Hiç bulunmadım Tanıtımda görev alınabilir İşletmeci

Kaynak: Sınıf öğretmeni Mehmet S. Songur tarafından yapılan mülakat sonuçları

Dördüncü bakış açısı: Güncel kavramlarla söz konusu çalışma alanını (ki burada fuar/fuarcılıktır) ilişkilendirmektir. Bu çalışmada birkaç genel kavram seçilerek fuar ve fuarcılıkla ilişkilendirmeye çalışılmıştır. Bu kavramlar okuyucuya farklı pencereler açabilmek için örnek olsun diye seçilmiştir. Burada “sürdürülebilirlik”, “dışsallıklar”, makro olarak “yaratıcılık”, “beyin fırtınası”, “kendinle mülakat” bireye ilişkin, mikro boyutta düşünülmekte ve önerilmektedir (Şekil 4).

Herkesin iş bulabilmesi, mesleğini yapabilmesi veya mesleğinin dışında var olan yeteneklerini işe ilişkin kullanabilmesi ya da iş dünyasındaki ihtiyacı görüp yetenek geliştirmeye yönelmesi için yaratıcılığını kullanması gerekir. Bireylerin klasik işlerin dar sınırlarından kurtulup ufkunu genişletmesi, kendi işini kendisinin yaratması için farklı bakış açılarına sahip olması, kendisi ile ters düşebilmesi, (4) kendisi ile mülakat yapabilmesi gerekir. Kimsenin düşünmediği farklı alanlara yaklaşmak kendisi için iş projeleri yapmak ama öncelikle bu tür düşünce sistemine sahip olmak kişinin kendi fırsatları için alıştırmalar yapmasına bağlıdır.

Kısaca, hazır ve bilinen işlere yönelmek, başvurmak kolaydır. Ancak iş arayan bu tutumu ile kendisini büyük bir rekabet pazarının ortasına atar. Oysa seçenekli düşünmesi, kendisine iş ararken yaratıcı olması, başkalarının bakmadığı pencerelerden bakarak kendi kendisine olanaklar yaratması gerekir. Bunun için yaratacağı iş olanaklarını ve olasılıkları kendisi ile beyin fırtınası yaparak özgürce düşünüp ama sonuçta gerçekçi olarak kâğıda dökebilmelidir.

Beşinci Bakış Açısı: Bireyler için olan bu söylemler fuar organizatörleri ve fuara katılımcı olan firmalar için de geçerlidir. Buradan yeni bir sınıflama doğrultusunda iş olanaklarına bakmak gerekir.

Görüldüğü gibi fuar çeşitlerine göre sınıflamalar kurumların amaç sıralamasına yardımcı olur, değerlendirmeleri önceden yönlendirirken bireyler için de kişiliklerine uygun işleri algılamalarını sağlayabilmektedir.

Hangi sınıflama penceresinden bakılırsa bakılsın yapılacak işler ve sorulacak sorular:

  1. Amaçları sayarken, öne çıkan amaçları sıralamak ve bir önem derecesi vermek
  2. Öne çıkmış ve ağırlık kazanmış amaç için yapılacak işler sıralaması yapmak
  3. Sıralanmış işler için hangi insan gücü profillerine ihtiyaç olduğunu belirlemek
  4. Firma penceresinden bakılırsa bu insan gücü kaynağının nerelerde bulunacağını, aranacağını belirlemek
  5. İstihdam edildikten sonra nelerin tamamlanacağını, nasıl geliştirileceğini belirlemek
  6. Birey olarak bu sınıflama pencerelerini kullanıyorsanız kendi yetkinliklerinizle örtüştürüp eksiklerinizi giderme kaynakları aramak ve listelemek, maliyet çıkarmak

Bakış açılarını ve pencereleri farklılaştırmak, sınıflamaları çeşitlendirmek, düşünce sistemini geliştirir ve kuruma olduğu kadar bireylere de seçenekleri görmek fırsatı yaratır. Ancak her ne kadar “değerlendirme” birinci ve ikinci sınıflama altında gösterilmişse ve sonuçta bir işlem, süreç vb. olarak nitelenirse de aslında en başta ve çeşitli aşamalarda yapılması gereklidir. Çünkü yukardaki soruların yanıtları da hem fuar/fuarcılığın hem de bireylerin değerlendirilmelerinde önemli rol oynayacaktır.

FUAR DEĞERLENDİRME”, “SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK”,

İNSAN KAYNAĞI” İLİŞKİSİ

Fuar değerlendirmesi olmadan ne sürdürülebilirlikten ne iyileştirmeden ne de dışsallıklardan söz edilemez. Burada genel değerlendirme kriterlerinden ve fuarın ya da katılan firmaların kendilerini değerlendirmelerinden söz edilecek ancak fuar öncesi, esnası ve sonrası olarak fuar aşamalarına göre ayrıştırılmış değerlendirmelere değinilmeyecektir.

Fuarlar ve fuarcılık değerlendirilirken bir taraftan istatistiki veriler diğer taraftan anket, mülakat vb. yöntemlerle kalitatif araştırmalar kullanılabilir. İster ülke, ister organizatör firma isterse katılımcı firma olsun değerlendirmeler için hem gelişimi hem de mevcut durum karşılaştırmalarını yansıtmak ve rekabeti ölçmek için Tablo (3)’teki gibi kriterler kullanılabilir.

Fuar Değerlendirme Kriterleri: Tablo (3) de sayılanlar arasında (1-7) maddeler mikro göstergeler olup madde (8-12) konumlandırmaya yardımcı olur. Madde (13 ve 14) getirilerin gerçek değerini ortaya koysa da yazılı kaynaklarda pek fazla rastlanmamaktadır. (15-18)’inci maddeler kritik makro göstergelerdir. Hem ülke yöneticileri hem de firma yöneticileri, sahipleri ve sermayedarlar açısından işin ve alanın ne kadar ciddiye alındığını gösterir. Kısaca kariyer gelişiminin desteklenmesi hem yaratıcı fikirler açısından hem de dünya rekabetini karşılama açısından gereklidir.

Değerlendirme için dünyanın kullandığı göstergelerin yanı sıra firmaların veya ülkelerin, seçilmiş kriterlerden yararlanıp ya da olabildiğince çok kriter/gösterge kullanarak kendi indekslerini oluşturmaları idealdir. Bu tür çalışmalar rekabette üstünlük sağlayabilir. Bunun için süreli ve sürekli araştırmalarla analizlerin yapılması gerekir ki bu da daha fazla kişiyi alana dâhil etme anlamını taşır.

Kalitatif araştırmalara örnek vermek gerekirse (deganketi.dog) Resmi Gazete 7 Mayıs 2010 Sayı: 27574’de “Fuar Değerlendirme Anketi” ne göre amaç: “Yeni iş bağlantıları kurma, yeni distribütör bulma, yeni pazarlara açılma, mevcut müşteriler ile ilişkileri sıcak tutma, prestij amaçlı katılım, organizatör firma ile karşılıklı iş anlaşması nedeni ile fuara katılmak” olarak kaydedilmektedir. Dolayısıyla fuar değerlendirmede ölçülecek olan bu amaçlardır.

Bu kalitatif araştırmada ölçüm dışı bırakılan amaç; belki de gözden kaçan, “Yeni Pazarlar Açmak” tır. Yeni pazarlar açmak hem ülke hem de katılımcı firmalar, ürünler ve ilişkiler açısından önemlidir ve fuarların temel amaçları arasında sayılıp değerlendirilmelidir. Bu amaçla değerlendirme için istenen, “fuar puanı”, “organizatör puanı” ve “izleme raporu” birlikte değerlendirilerek yeni bir indeks elde edilmesidir. Özel oluşturulmuş indeksler fuar/firma için yıllara göre seyri, gelişimi yansıtacaktır. Fuar ve fuarcılıkta konu çeşitliliğinin artışı gibi yurtiçi fuarlarının getirisi ile yurtdışı fuarlarının maliyetinin (götürüsü) dengelenmesinin gösterilmesi başarı kriteri olarak kullanılabilir.

Tablo 3: Fuar Değerlendirme Kriterleri

Alan (m2), her türlü hacim ölçüsü Katılan ülke sayısı (varsa) Katılan firma sayısı Ziyaretçi sayısı ve profili Çalışan sayısı Doğrudan satış miktarı (doğrudan getiri) Kurulan satış bağlantıları Bir yıl sonra (belirli saptanmış süre sonunda) ilişki sayısı Yıl sayısı (tarih-sürdürülebilirlik)na göre firma sayısı Ülkedeki fuar türlerinin dünyadaki diğerleri ile başlangıç tarihlerine göre karşılaştırılması Ülkenin ve dünyadaki üreticilerin ürün açısından konumlandırılması (miktar, sıralama vb.) Dış ticaret açısından konumlandırma (pozisyon, alıcı-satıcı ilişkileri) Yıllara göre fuar katma değeri ve fuara katılan ürünlerin katma değeri Yıllara göre maliyetler trendi Yıllara göre verilen teşviklerden yararlanma oranı Yasal olarak verilen ve iptal edilen belgeler (sayısı, nedeni, kimlere ait olduğu vb.) Her yıl pazara yeni girenler Yurt içi ve yurt dışı fuar konusunda uzmanlaşmış insan gücü sayısı: A. Ürün uzmanı B. Ülke uzmanı C. Yasalar uzmanlığı D. Organizatörlük uzmanlığı E. Firma ve kişi olarak fuar/fuarcılık uzmanlıkları *Kişi olarak (sermayedar, işletmeci, yönetici, çalışan vb.) *Çalışanların sürekliliği/uzmanlığa yönlendirilip yönlendirilmediği *Ülkelerin fuar katılımları ve ülkede fuar düzenleme dengesi *vb.

Örneğin kitabımızda yer alan Doç.Dr Taşkın Dirsehan’ ın “Makro ölçekte fuar katkıları” yazısında “Almanya’ da yılda 371 fuar düzenlendiği… Ülke ekonomisine katkısını 23.5 milyar Euro düzeyinde olduğu” Türkiye’de ise düzenlenen 410 fuara karşılık ülke ekonomisine katkısının 1.4 milyar Euro olduğu bilgisi derlenmektedir. Dolayısı ile fuar başına katkı Almanya’da 63,342,317 Euro, Türkiye’de 3,414,624 Eurodur. Aynı katkı göstergeleri aynı yılın metrekare alanlarına oranlanması ile ülkelere yeni bir sıralama getirebilir. İki ülke Euro katkı açısından karşılaştırılırsa Türkiye/Almanya 0,054 oranına, fuar sayısı ile karşılaştırılırsa 1,24 oranına sahiptir. Bu ters orantı doğrudan getirilerin ters orantılı olduğunu gösterir. Ancak fuar katılımlarından nicelin yanı sıra niteliksel beklentiler unutulmamalıdır.

Tutum ve davranışlarda ise sosyal beklentiler büyük rol oynar. Sayısal ve benzeri amaçların ön plana geçmesi bu değerlendirmeye rağmen fuar katılımlarını haklı çıkarabilir. Buradaki değerlendirmelerde Türkiye’nin yıllar sonra çok geç fuarcılık alanına girişi, işin başında olduğu, kariyer gelişimi bu yönde olanların azlığı, uzmanlığın fuarcılıkta kullanılmadığı vb. tartışmalar başlatılabilir.

Fuarlar/fuarcılık için sürdürülebilirliği sağlayan pek çok faktör değerlendirme ölçüleri içine konabilir ve konmalıdır. Bunlar arasında bütünsel bir yaklaşımla:

  1. Fuarın kaç yıllık olduğu
  2. Sürdürmenin planlandığı yıl\kuşak sayısı
  3. Katma değer trendleri
  4. Karlılık trendleri ve maliyetler
  5. AR-GE: hem fuar organizatörü için hem de katılımcılar için
  6. Farklı müşteri profillerinin müşteri memnuniyeti
  7. Her tür fuara tutum ve davranışlarla müşteriyi katılımcı yapma, katılımcılığı özendirme
  8. Günceli takip
  9. Yenilikler yaratma
  10. Bilgi oluşturma ve aktarma derecesi
  11. Sponsorlar ve sponsorluklarla ilişki
  12. Ulaşım kolaylığı
  13. Doğal kaynaklara özen gösterme
  14. Çevre coğrafyası
  15. Çevre nüfus profili\çevrede istenir olma
  16. Yönetmelikleri izleme
  17. Yasaları izleme
  18. Birliktelikler analizi

sayılabilir. Hatta pozitif dışsallıklar bile sürdürebilirlik faktörü sayılıp bütünselliğin çerçevesi genişletilebilir.

POTANSİYELİN PAZARLAMASI

Fuarlar her tür “potansiyeli” pazarlama eylemidir. Bu nedenle pazarlama yönetimi, çevresel pazarlama, ilişki pazarlaması gibi pazarlama konuları İnsan Kaynakları Yönetimi ve Gelişimi ile koordineli kullanılmalıdır. Bu karmaya “potansiyeli pazarlama” ya da “potansiyel” pazarlaması demek yerinde olur. Yukarıda sayılan tüm faktörlerin kantitatif ve kalitatif araştırmalarla analiz edilmesi gerekir ki potansiyelin ne olduğu algılanabilsin.

Çevreci ve sosyal sorumluluk anlayışı ile yakın ve uzak çevrenin pozitif pazarlamasını birlikte taşıyarak, çevresel pazarlama gerçekleştirildiğinde hem sürdürülebilirliğe katkı sağlayan hem de değerlendirmelerde pozitif trendler oluşacaktır. Ayrıca dışsallıkların pozitif etkinliği artacaktır. Böylece fuarların planlı lobiciliğinden çok, kendiliğinden gelişen plansız lobiciliği gündeme gelecektir ki bu da büyük bir maliyet tasarrufu ve yenilik anlamını taşır.

Tüm kaynaklar mevcut ve potansiyel olarak tanımlanmalıdır. Sürdürülebilirlik devamlılığın sağlanması anlamını taşır. Bugün yapılan yanlış satışın “sürdürülebilirlik” olarak algılanmasıdır ki bu, stratejilerde “uzun dönem” kavramını kaybettirmekte ve tüketmeye yönlendirmektedir. Sürdürülebilirlik, her türlü kaynağın gelecek kuşakların yararına devamlılığının sağlanmasıdır. Buradaki anahtar sözcük: kuşaklar boyudur. Örneğin, insan “kaynağı bir potansiyel kaynaktır. İnsan gücü planlaması aynen ürünlerde olduğu gibi ve daha özenli, geleceğe yönelik ve gelecek, “potansiyel” pazarlara, mesleklere, işlere göre planlanması vazgeçilmezdir. Makro boyutlarda bu iş siyasi kararlara bağlı olmakta, çoğu zaman bilimsellikten uzaklaşmaktadır. Kısa dönemli insan gücü planları ülkeleri küresel rekabette hızla gerilere düşürür. Devlet stratejilerinin bu konuda bütünsel ve uzun dönemli (yani eğitim, sağlık, iş olanakları-beceri geliştirme-sürdürülebilir eğitim-insan mutluluğu-iş güvenliği ve iş güvencesi vb’nin koordineli olması ve gerçekçi olarak sağlanması) ülke sınırlarının içinde değil dünya pencerelerinden bakılarak hazırlanması gerekir. Parçalı bakışlar kıt kaynakları tüketir, vasıfsız insan gücünü arttırarak her konuda parasal tükenmişliğe gidişi hızlandırır. Bu tür stratejilerde sürdürülememe, negatif dışsallıklar, yenilik düşünememe, düşünce yorgunluğu kapatılamaz uçurumlar açar. Unutmamak gerekir ki, bugün vasıflı sayılan insan gücü çevresel değişimler ve başka dışsallıklarla yarın niteliklerini yitirmiş insan gücüne dönüşebilir.

Bireylerin düşünce çeşitliliğine gidememesine benzer şekilde makro düzeyde ülke stratejilerinde bireysel insan gücü planlamasına özensiz yaklaşımlar ve istikrarsız politikalar potansiyeli pazarlayamama sonucunu doğururken kaynağı da tüketerek negatif dışsallıklar sergiler.

Bu nedenle strateji yapımcılarının ve makro karar vericilerin önce mevcut durumda insan kaynağının profilini iyi, detaylı, gerçekçi olarak çıkarması ve dünya trendlerini bilerek örtüştürmesi gerekir. Çünkü bu kişilerin bilgisi, düşüncesi, felsefesi hem kuruluşlar için hem de toplum için kültür oluşturmada rol oynar. Sürdürülebilirlik de topluma kültür olarak yerleşmez, yerleştirilemezse benzer şekilde çevrecilik, kurumsallaşma gibi güncel kavramlar kültüre, yaşam biçimine dönüşmezse sürdürülebilirliğin sürdürülmesinden söz edilemez. Bu nedenle “sürdürebilirlik fuarları” na, her tür fuarda “sürdürülebilirlik eğitimleri”ne ihtiyaç vardır.

Kısaca söylemek gerekirse:

  • Ürünler
  • İstihdam
  • Düşünceler
  • Kariyer geliştirme vb için fuar/fuarcılık, fırsat yaratmada bir potansiyeldir. Ancak en baştan:
  • Ana amaç/lar belirlenmeli
  • Kurumsallaşma en baştan düşünülmeli ve öyle kurulmalı
  • Potansiyeli görüp potansiyelliği sürdürülmelidir.
  • Değerlendirmeler dünya akımlarını, değerlendirme kriterlerini takip ettiği kadar, özgün de olmalıdır.

Yeni pazarlara dünyanın izleyicisi olarak girmek (ki kaynaklarda vurgulanan budur) elbette ki bir alternatiftir. Ancak yeni pazarları açmak, açıcı almak da fuarların/fuarcılığın görevi olmalıdır. Fuar liderliği için çalışma, pek çok konu ve alan için önemlidir ve stratejik ortaklıklar kurulmalıdır. Fuarların katma değerinin yüksekliği her ne kadar Türkiye’de, günümüzde konuşulmuyorsa da bu yönde analitik ve akademik çalışmalar yapılmalıdır.

Fuarlar: potansiyeli pazarlamanın kaynağıdır. Bu nedenle kısaca söylemek gerekirse: örgütsel kaynak olarak da değerlendirilmelidir. Fuarlara/ fuarcılığa bakış pencereleri, fuar çeşitlerini sınıflama alternatiflerini çoğaltmalı, bu düşünce ve davranışın istihdam ve kariyer gelişimi fikirlerini çoğaltmasına, yenilik ve yaratıcılık getirmesine izin verilmeli ve çalışılmalıdır. Fuarlar/fuarcılık fırsat yaratmada bir potansiyeldir. Bu görüş öğrenilmelidir. Ayrıca fuar ve fuarcılık için de temel ve potansiyel kaynağın, potansiyelin pazarlamasına konu olacak ve sürdürülebilirliğin kendisini sağlayacak kaynağın, insan kaynağı olduğu unutulmamalıdır. Burada önemsenmesi gerekli konu, insan kaynağına okul öncesinden de önce ve yaşamının sonuna dek “sürdürülebilirlik” kavramanın öğretilmesi ve özümsetilmesidir. Ancak bu noktada devlet stratejilerinin öncelikle bu görüşü desteklemesi zorunluluğu ve yasaların bu bakış açısını göz önüne alarak hazırlanması gerektiği unutulmamalıdır. Fuarlar vazgeçilmez kavramların öğretilmesi için de bir fırsattır ve kullanılmalıdır.

FUAR-POTANSİYELİN PAZARLAMASI-
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

“Potansiyelin pazarlaması” dendiğinde fuar ve fuarcılık ile pek çok yönden potansiyelden söz edilebilmektedir. Birincisi paydaşlar için potansiyelden söz edilebilmektedir; örneğin bu gruba fuar sponsorları bile girebilir. İkincisi söz konusu fuar organizatörü ve katılımcı firmalar içindir. Üçüncüsü ürünler, hizmetler, düşünceler içindir. Doğal olarak her tür mevcut ve yeni ve yenilikçi olanlar ve insan kaynakları için, diğer kaynaklar için potansiyeldir. Potansiyelin sürdürülebilirliği her an sorgulanmalıdır. Bunun için “Sürdürülebilirlik Raporları Hazırlama”, kurumlar ve bireyler tarafından vazgeçilmezdir. Düşüncenin şeffaflaşması için sürdürülebilirlik adına ne hedeflendi, ne yapıldı, sonuç ne oldu sorularının yanıtları kâğıda dökülmelidir. Fuarlar için bu, özellikle yaratıcı olacaktır, çünkü yöneticiler kendi düşüncelerinde sürdürülebilirliğe, kurumsallaşmaya, dışsallıklara, geleceğe vb. ne yer verip vermediklerini göreceklerdir. Böylece mevcut durum ortaya çıkacak, gelecek kararları alınacaktır.

“Potansiyelin Pazarlaması” başka bir pencereyi daha açar: “Potansiyeli görmek” ve “Potansiyeli Korumaya Almak”. Her iki konu da makro konulardır. Sınırları dışa açmak yetmez. Beyinleri açmak, eğitimi sürdürmek, gerçek bilinçlendirmeyi ve pek çok konuda bilgilenmeyi sağlayan bir yer çeşidi fuarlar olabilir. Burada iki açılım ortaya çıkar:

  1. Potansiyel Fuarlar
  2. “Sürdürülebilirlik” Fuarları

Bu fuarların paydaşları toplumu bilinçlendirici olacaktır.

Bu iki başlık altında fuarların çeşitlenmesi, sınıflandırılması yaratıcı düşünceler ortaya atabilir: ilk, lider vb. olmayı, yaratıcılığın artmasını, uzmanlaşmaları, istihdamı, fuar katma değer yükselmelerini getirebilir. Böylece pazar açma olasılıkları yaratabilir. Kısaca:

  1. Potansiyel görülüp analiz edilmeli (ki bu vizyon olmalı)
  2. “Pazarlama” misyon edinilmeyle başlanmalı böylece satış öncesi pazarlama benimsenmeli
  3. Sessiz kalıp planlamalar yapılmalı, potansiyele ihtiyaç duyulduğunda hızlı çıkış sağlanmalı
  4. Kurumsallaşma sağlanmalı ve sürdürülmeli
  5. Sürdürülebilirlik fuarları organize edilmeli ve bu fuarlar topluma açık olup bilgilendirme, bilinçlendirmeyi amaç edinmelidir.

SONUÇ

Fuarlar ve fuarcılık bir tarafta ülke, bölge ve şehirler için diğer tarafta fuar organizatörü kurumlar, katılımcı firmalar ve bireyler için pek çok açıdan bir potansiyeldir. Ayrıca fuarlar potansiyeller için fırsatlar yaratır. Potansiyelin pazarlaması içinde fuarlar önemsenmeli ve araştırmalara dayalı analizler ile değerlendirilmelidir.

Fuarların iş olanağı yaratma fırsatları bireyler tarafından olduğu kadar kurumlarca ve yerel yönetimlerin karar verici organları tarafından önemsenmeli ve planlanmalıdır. Kimi bireyler kariyer gelişimlerinde fuar uzmanlığını hedefleyebilirler.

Sektörleri, firmaları çalışmak kadar “sınıflandırmaları çeşitlendirmek” de bakış açılarını genişletip bireye farklı iş imkânlarını göstermede yardımcı olabilir. Bu nedenle fuar çeşitlerinin sınıflandırma alternatifleri gözden geçirilmeli yenileri yaratılmalıdır.

Fuarlar, sürdürülebilirlik ve dışsallıklar gibi güncel konularında da hem eğitim alma ortamları hem de eğitme ortamları olarak kabul edilebilir. Bu nedenle hem bilgilendirme hem de uygulamalara fırsat tanıma yönleri kuvvetli olmalıdır. Günceli yakalamak kadar potansiyeli yakalayıp, geleceğe ışık tutmak ve potansiyeli pazarlamak fuar katma değerini yükseltebileceği gibi ülke, kurum, birey vb. birimlerin imajını oluştururken sinerjik ve stratejik sonuçlar yaratabilir. Bu nedenle fuar değerlendirme ve değerlendirme raporları önem kazanır. Bu alan uzmanlık konusu olarak geliştirilmeye açık durmaktadır.

SON NOTLAR VE KAYNAKÇA

  • (1) makinecim.com, Fuar Türleri Nelerdir?

Bilgi Bankası

Fuar çeşitleri https://preji.com

www.fuarkatologu.com

www.kariyerdersleri.com

  • (2) StatCounter Global Stats, Comparison in Turkey from July to Semp 2016
  • (3) Mevzuat Bilgi Sistemi, mevzuat.basbakanlik.gov.tr
  • (4) Mehtap Sümersan KÖKTÜRK, Bir Eğitim Metodu, Dört Pazarlama Kavramı, Sürat Daktilo Kol. Şkt, (İstanbul,2012)

ŞEKİLLER

  • Şekil (1): Fuar/Fuarcılık Alanında Aşamalar
  • Şekil (2): Fuar/Fuarcılık Organizasyonunun Stratejik Pazarlama Süreçleri
  • Şekil (3): Fuarların Yarattığı Stratejik Pazarlama Olanakları
  • Şekil (4): Fuar/Fuarcılığın Güncel Kavramlarla İlişkilendirilmesi Yoluyla Sınıflama
  • Şekil (5): Stratejik Tutum-Davranışa Göre Fuar Çeşitleri

TABLOLAR

  • Tablo (1): Bir Bilişimcinin Fuar/Fuarcılıkla İlgili İşleri
  • Tablo (2): Meslek-Fuar/Fuarcılık İlişkisi Görüşleri
  • Tablo (3): Fuar Değerlendirme Kriterleri

Prof. Dr. Marmara Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İngilizce İşletme Bölümü, Üretim Yönetimi ve Pazarlama Anabilim Dalı, Emekli Öğretim Üyesi

Share: