Fuarcılık Hakkında Kısa Kısa

Mehtap Sümersan KÖKTÜRK

“Fuarcılık Hakkında Kısa Kısa” bölümü yazılarımızda eksikliğini hissettiğimiz konuları soru olarak bireylere yöneltme yöntemi ile derlenmiştir. Burada yer alan mülakat soruları Tablo 1’de yer alır.

Tablo 1: Bu Bölümde Yanıtlanan Sorular

1 Fuar deneyimlerinizden hemen aklınıza gelen tatmin olmadığınız, memnun kalmadığınız bir fuardan ve nedenlerinden söz eder misiniz? (Ekrem Aker, Fuar Ziyaretçisi, Kalite Sistemleri Başmühendisi)
2 Dünya fuarı temsilcisi olarak deneyimlerden kaynaklanan, ilk aklınıza gelenler nelerdir? (Ümit Erdem derlemesiyle Yonca Aközer, Alkaş Genel Müdür)
3 Fuar organizatörlerinin kişisel verileri koruma kanunu kapsamında yasal zorunlulukları konusunda söylemek istedikleriniz (Tuba Özkabakçı, İnsan Kaynakları Yönetimi Danışmanı ve Eğitmen, BNC Turkey)
4 Sizce performans ve imaj ilişkisi fuarlar için nedir? (Doç Dr Taşkın Dirsehan desteği ile Prof Dr Mehtap Köktürk tarafından üniversite öğrencilerinden derlenmiştir.)
5 Atatürk fuarcılık konusunda ne yapmıştır? (Prof Dr Mehtap Sümersan Köktürk)
6 Pazarlama, fuar/fuarcılığın neresinde? (Prof Dr Mehtap Sümersan Köktürk)

Bu bölüm, konuyla ilgilenenler için kısa kısa yanıt bekleyen sorularla sürdürülmüştür. Yazılı mülakatlardan, söyleyecek bir iki sözü olanlardan örnekler seçilerek her konuda fuarlara ilişkin soru ve cevapların ilgilenenlere ışık tutabileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Her türlü değişim ve yenilik fuarcılık konusunu hızlı etkiler. Bunların farkında olup önlemleri almak hem toplum eğitimi sağlar hem de sürdürülebilirliği. Ayrıca sorular ve yanıtları bize fuarcılıkta uzmanlıklara ihtiyaç olduğunu ve bireylerin kendi uzmanlık konuları ile kendilerine iş alanı yaratabileceklerini göstermektedir.

Herhangi bir konuda düşünce geliştirmek için kendimize ve başkalarına sorular sorup cevaplarını dinlemek iyi bir alıştırmadır. Bu alıştırmanın ilk kısmı soru hazırlamaksa ikinci kısmı dinlemeyi bilmektir. Hiç cevabı olmayanlar bile size bir şeyler söyleyip ufkunuzu açabilir. İşte biz de iş hayatından olanlara, fuarın potansiyel müşterisi gençlere ve kendimize sorular sorduk.

Soru 1

Soru 1 fuar ziyaretçilerine yöneltildi. Fuar deneyimlerinizden hemen aklınıza gelen tatmin olmadığınız, memnun kalmadığınız bir fuardan ve nedenlerinden söz eder misiniz? Aynı kişilere “Siz olsaydınız fuarlara ilişkin ne yapardınız?” diye sorduk Memnuniyetsizliklerin ilk sırasında “zamanıma yazık oldu. Zaman israfı” gibi ifadeler geldi. Diğer bir ifade “beklediğim hiçbir şey yok/bulamadım.” ya da ” fuar organizatörü işi ciddiye almamış, sırf kendi satışını düşünmüş, tema, amaç birliği yok, ciddiyetsiz ve herşey düzensiz” gibi oldu. Kişilere gezdikleri fuar, beğendikleri, beğenmedikleri, kazanımları ve görüşleri soruldu. Bir örnek aşağıda gözükmekte.

FUAR ADI: MOTOBIKE

TARİH: 24 ŞUBAT 2018

Tanıtımında motosiklet ve bisiklet bulunan fuarın küçücük bir alanında tek bir firmanın 5 adet bisikleti sergilenmekteydi.

Fuardan Kazandıklarım: Ülkemizde pek çok motosiklet grubu olduğunu ve bu grupların şehirler ve ülkeler arası etkinlikler düzenlediklerini gördüm.

Fuarda Yapılan Yanlışlıklar: Fuarın posteri yanlış bilgilendirme içeriyordu. Fuar alanında gezi güzergâhı belirtilmemişti, bu sebeple koridorlarda gidiş dönüşler karışıp geçişler zor bir hal almıştı. Bu durum, deprem ve yangın gibi tehlikeli durumlarda izdihama neden olabilirdi.

Fuarda Bana Yardım Edenler: Firmaların danışmanları bilgiliydi.

Fuar Neden Başarısız Oldu: Fuara katılan firmalar bilgi açısından yeterliydi. Ancak alan sahibi ve organizatörler sadece firmalara alan sağlamakla yetinmişler ve başka hiçbir önlem almamışladır.

Belediye Başkanı Olsam Ne Yapardım:Başkanlığını yaptığım il veya ilçede ekonominin canlanması, turizmin gelişmesi, ulusal medyada adının anılması için her dönem için fuarlar düzenlerdim.

Ne yapılması gerektiği konusunda memnuniyetsizlik konularının iyileştirilmesi ve fuar bilgisinin stant satın alanlar ve ziyaretçiler için tam ve aydınlatıcı olması gereği öne çıktı.

Ekrem Aker, Fuar ziyaretçisi, Kalite Sistemleri Başmühendisi

Soru 2

Ümit Erdem’e sorduk: “Dünya fuarı temsilcisi olarak deneyimlerinizden kaynaklanan, ilk aklınıza gelen nelerden söz etmek istersiniz?” Ümit Erdem, Alkaş Genel Müdürü Yonca Aközer ile görüşerek aşağıda yer alan bilgiyi derledi:

Alkaş olarak 2008’den bu yana uluslararası gayrimenkul ve perakende sektörünü çok yakından ilgilendiren iki dünya fuarının Türkiye temsilcisiyiz. MIPIM, 25 yılı aşkın süredir düzenlenen, Dünyanın en büyük uluslararası gayrimenkul fuarı. Her yıl Fransa’nın Cannes kentinde Reed Midem tarafından düzenlenmektedir. Ve aynı yerde, aynı firma tarafından 1995 yılından bu yana düzenlenen MAPIC. Yerel pazarlara odaklanan, yeni iş olanakları arayan 2.000’in üzerinde perakendeciye ev sahipliği yapar, Dünyanın en büyük uluslararası gayrimenkul ve perakende fuarıdır.

Yaklaşık 100 ülkenin katıldığı bu fuarların bize öğrettiği uluslararası deneyimlerden söz etmek isterim.

Bir fuarda neler önemli? Fuarı zengin gösteren katılımcı firmanın ve fuarı ziyaret edenlerin çok olması, bunlar esas. Fuarı düzenleyen firmanın görevi bunu tamamlamakla bitmemeli bence. Ziyaretçiler ile katılımcı firmaların ilişkilerini kurgulamak çok önemli bir konu. Fuarda yer alan firmaların, burada esas olarak kimleri beklediklerini, hedef kitlelerinin kimler olduğunu doğru tanımlamaları ve ona göre bir pazarlama planını hayata geçirmesi, kanımca fuar firmasının en önemli başarı kriterlerinden biridir.

Ulusal ve uluslararası fuarları karşılaştırdığınızda şunu gözlemlemek mümkün: Türkiye’deki fuarlarda satış yapmak, hemen sonuca ulaşmak daha öncelikli hedef oluyor. Uluslararası fuarlarda daha uzun vadeli bakış açısına daha sık rastlıyoruz; vizyon geliştirmek ve trendleri takip edebilmek adına da firmaların katılımları olabiliyor.

Fuara katılırken nelere dikkat etmeli? Fuara stand alarak katılan firma, mutlaka kiminle, neyi konuşacağını önceden planlamalı; sunumlarını hazırlamalı ve mutlaka firmanın yetkili isimlerinin fuar esnasında standta olması için gerekli özeni göstermeli. Fuara gitmeden önce, ziyaretçi konusunu şansa ya da “doğaçlamaya” bırakmamalı. Fuar öncesinde iletişime geçerek; mevcut müşterilerini davet etmenin yanı sıra, hedef kitlesine ulaşıp onları fuar standına çağırabileceği, randevulaşabileceği veriler üzerinden hazırlık yapması gerekmektedir. Önceden yapılan hazırlık fuardaki performansı çok etkileyecektir. Özellikle uluslararası fuarlardan şu örneği vermek isterim: Diyelim ki stand sahibi olarak fuar verilerine çalıştınız, hedef kitlenize davetler gönderip randevulaştınız, ancak fuar esnasında randevulardan %70’ne gelmemişseniz, yani 10 toplantının 7’sini gerçekleştirmemiş iseniz, gelecek sene o fuarda size stand verilmiyor. Fuar katılımında başarı için yılların tecrübesi demek bunu söylüyor, bence çok önemli bir gösterge.

Yonca Aközer, Alkaş Genel Müdürü

Soru 3

Her iş kolu yasa ve yönetmelikleri yakından izlemek zorundadır. Değişiklikler yeni sorumluluklar getirir. Örnek niteliğinde Tuğba Özkabakçı’ya” “Fuar ve fuarcılıkta fuar organizatörlerinin kişisel verileri koruma kanunu kapsamında yasal zorunlulukları” hakkında söylemek istediklerini sorduk. Fuar ve fuarcılıkta fuar organizatörlerinin kişisel verileri koruma kanunu kapsamında yasal zorunlulukları nelerdir?

Benim algımda fuar organizatörü en tepede yer alır ve devlete karşı sorumludur. Aynı zamanda hem katılımcı kurumlara, hem de ziyaretçilere karşı sorumlulukları vardır. Benzer şekilde katılımcı firmalar da organizatöre karşı, karşılıklı olarak kanuni yükümlülükler taşırlar. Örneğin; Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, bu doğrultuda yükümlülükler arasında önemli bir madde olarak yer almalıdır. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kanunun amacı, kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları düzenlemektir. Fuar organizasyonlarının, bu konuda bir nevi yasa koruyucu ve uygulatıcı rolünü de üstlenerek, liderlik yapması gereklidir. Böylelikle, fuar organizatörleri, katılımcı firma ve ziyaretçilerin, 6698 nolu Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel ve özel bilgilerinin korumasını teminat altına alınmasını sağlayacaktır. Bu bir zorunluluktur.

Fuar esnasında gerçekleştirilen hizmetler kapsamında, iş paydaşları, ziyaretçilerinden kişisel verilerini yasal sınırlar dahilinde istemeli ve işlemelidir. Kanun kapsamında kişisel veri; kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi ifade etmektedir. Fuar organizasyonları, katılımcı ve ziyaretçilerine ait kimlik bilgisi, alışveriş bilgileri, iletişim bilgileri ve katılımcı firma ve ziyaretçilerle ilgili diğer bilgiler, çağrı merkezi ses kayıtları gibi bu kişisel verileri bulundurmaktadır. Kişisel veri ayrıca; anket, değerlendirme formu, ziyaretçi defteri, internet sitesinden veya mobil uygulamalardan işlem yapan şirketler tarafından da elde edilebilir. Bu bilgiler, mevzuat hükümleri uyarınca fuar organizasyonu tarafından işlenmektedir.

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu doğrultusunda organizatörün yükümlülükleri:

Fuar organizasyonunun kişisel verilerle ilgili yapabilecekleri şu şekilde sıralanabilir;

Sözleşmelerin ifasını sağlamak.

İdari birimlerce öngörülen bilgi saklama, raporlama, bilgilendirme yükümlülüklerine uymak.

İletişim/hizmet kalitesini artırmak amacıyla, işlenmesine onay verilen bilgiler dahilinde, katılımcı firma ve ziyaretçi profilini tanımak.

Ticari ilişkiyi devam ettirmek ve ihtiyaca yönelik tavsiyelerde bulunabilmek amacıyla kampanya ve güncel ürün/hizmet bilgisini sadece matbu olarak değil, elektronik ileti olarak göndermek.

Kişisel Verilerin Koruması Kanunu’nun amacı; kişisel verilerin hukuka aykırı olarak erişilmesini, hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek ve bu verilerin muhafazasını sağlamaktır. Bu bağlamda, fuar organizatörü, kanuna uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Böylece, katılımcılara geri bildirim yapmış ve kendi fuar organizasyonunun sürekliliğini de sağlamış olur. Fuar organizasyonu, müşteri ve ziyaretçi bilgilerinin gizliliğinin sağlanması, bu gizliliğe çalışanlarının uyması ve bilgilerin üçüncü kişilerle paylaşımı hususlarına büyük önem vermesi gerekmektedir.

Kişisel veriler, resmi makamlara, yurtiçi ya da yurtdışı gerçek ve tüzel kişilere kanun tarafından belirlenen koşul ve şartlarda aktarılmalıdır. Bununla birlikte, yasal yükümlülükler nedeniyle ve bunlarla sınırlı olmak üzere mahkemeler ve diğer kamu kurumları ile gerektiğinde paylaşılmalıdır. Ayrıca, fuar organizatörü, taahhüt ettiği hizmetleri sağlayabilmek ve verilen hizmetlerin kalite kontrolünü yapabilmek için anlaşmalı üçüncü kişilere kişisel veri aktarımı yapabilmeli ve bu hususta sorumluluklarının kanuni olarak bilincinde olmalıdır.

Örneğin; üçüncü kişilere, fuara katılmış olan bir kurum kendi ziyaretçileri ile yapmış olduğu anket bilgilerini fuarla hiçbir ilişkisi olmayan bir kuruma ticari ürün olarak ücretli veya ücretsiz vermemelidir. Yine üçüncü kişilere veri aktarımı sırasında hak ihlallerini önlemek için gerekli teknik ve hukuki önlemleri almalıdır. Bununla birlikte, kişisel verileri alan üçüncü kişinin veri koruma politikalarından dolayı ve üçüncü kişinin sorumluluğundaki risk alanında meydana gelen ihlallerden fuar organizasyonu sorumlu olmamalıdır. Bu hususa ait işlemlerini risk almayacak şekilde organize etmesini tavsiye etmek doğru olacaktır.

Her ne kadar kanun ağır para cezaları ve hapis cezası ile sonuçlansa da burada pek çok kişi ve kurum bu yasanın öneminin henüz farkında değildir. Bu yasa fiilen yurtdışında yürürlükte olduğu için yurtdışı bağlantılı firmalar bu şartlara daha kolay uyum sağlamaktadır.

Bu yasaya istinaden, ziyaretçi anketlerinde sorulmaması gereken sorulara yer verilmemeli, katılımcılara aydınlatma yükümlülüğü doğrultusunda aydınlatma yapılmalı ve muvafakatları alınarak hareket edilmelidir.

Veri işleme ilkeleri;

Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olmalı.

Doğru ve gerektiğinde güncel olmalı.

Belirli açık ve meşru amaçlar için işlenmeli.

İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmalı.

İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilmelidir.

Hassas veri sayılan; kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi düşüncesi, felsefi inancı, dini mezhebi veya diğer inançları, kılık kıyafeti, cinsel hayatı, dernek, vakıf veya sendika üyeliği, sağlığı, ceza mahkumiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri, biyometrik ve genetik verileri, ziyaretçilerden sorulamaz.

Ayrıca, fuar organizasyonları, kişisel verilerin işlenmesinde şu hususlara da dikkat etmelidir:

Kişisel veriler, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemez (6698 Sayılı Kanunun 5. Maddesi)

Kişisel verilerin bir kere hukuken işlenmiş olması, bu verilerin artık ilelebet elde tutulabileceği anlamına gelmemektedir.

Kanunun 7. Maddesi İlk Fıkrası’na göre; hukuka uygun olarak işlenmiş olan kişisel veriler, işlenmelerini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması halinde resen veya veri sahibinin talebi üzerine veri sorumlusu tarafından silinir, yok edilir veya anonim hale getirilir.

Veri işleyen personele kişisel verileri saklama konusunda eğitim verilmesi ve eğitim aldıklarına dair imza alınması,

Verilerin sınıflandırılması, kimlerin hangi verilere ulaşması gerektiğinin belirlenmesi,

Fuar faaliyeti için gerekmeyen bilgilerin alınmaması,

Hangi verinin yasal olarak ne kadar süreyle saklanacağının belirlenmesi, artık saklanmasına gerek kalmamış olan verilerin belirlenerek silinmesi,

Veri işleyen işletmelerde, işlem yapılan alanlara yetkisiz kişilerin girmesinin engellenmesi konusunda tedbirlerin alınması,

Veri işleyen personelin kullandıkları bilgisayar ve sistemleri kısa süre için bile olsa terk ettiklerinde kapalı tutmaları konusunda yazılı olarak uyarılması,

İşletmenin web sitesi dâhil tüm sistemlerinin dışarıdan müdahalelere karşı güvenliğinin arttırılması,

Verileri işlenen kişilerin yasadan kaynaklanan haklarının gözetilmesi ve bilgi edinme taleplerine yazılı olarak cevap verilmesi gerekmektedir.

Hem organizatörler, hem de katılımcı firma ve ziyaretçiler, kanunların öngördüğü bu hassas detayların farkında olmalıdırlar.

Ayrıca, veri sahibi de çeşitli haklara sahiptir;

Fuar organizasyonu ve ziyaretçiler, dilediği zaman fuar organizasyonuna başvurarak;

Kendisine ait kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenme.

İşlenen kişisel verileri varsa bunlara ilişkin bilgi talep etme.

Kişisel verilerin işlenme amacını ve bu verilerin amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme.

Kişisel verilerinin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme, kişisel verilerindeki hataların düzeltilmesini ve eğer aktarım yapılmışsa ilgili üçüncü kişiden bu düzeltmenin istenmesini talep etme.

Kişisel verilerin işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması halinde bu verilerin silinmesini, yok edilmesini ya da anonim hale getirilmesini isteme. Eğer aktarım yapılmışsa bu talebin, aktarılan üçüncü kişiye iletilmesini isteme.

İşlenen verilerin neticesinde kişi ile ilintili olumsuz bir sonuç çıkmasına itiraz etme.

Kanuna aykırı veri işleme nedeniyle zararının ortaya çıkması halinde zararını yasalar çerçevesinde talep etme haklarına sahiptir. Fuar organizasyonları katılımcılara bu konuda cesaret vermeli ve kişilere yardımcı olmalıdır.

Son zamanlarda özellikle bu kanun yürürlüğe girdiğinden beri, Kişisel Verileri Koruma Kanunu kapsamında uygulamanın nasıl gittiğine bu konudaki kendi bilgilerim artıkça çok daha fazla dikkat eder oldum. Kişisel gözlemlerim sonucunda şu kanaate vardım; bir fuar organizasyonunda, ana sponsor firma, oluşturmuş olduğu anket formlarında Kişisel Verileri Koruma Kanunu’na ait maddeleri gözeterek katılımcı verilerini aydınlatma yükümlülüğünü yerine getirmiş ve kişisel muvakafat alarak formları doldurtup sisteme işlemiştir. Fakat aynı mecrada alt oturum gerçekleştiren başka bir sponsor firmanın, veri toplamak amacıyla dağıttığı anket formunda klasik yöntemleri kullanarak bu kanunu ihlal eder nitelikte çalışması, bireyler için güven oluşturmamış ve ankete katılım oranını da düşürmüştür.

Sürece dahil olduğum sırada, hatalı uygulanan anket formu üzerine, ilgili kanunu yazarak, yetkililere hatırlatma ihtiyacı hissettim. Bu tür aksaklıkların olmaması için fuar organizasyonu, katılımcı firmaların da uygulayacakları kişisel verilerle ilgili her türlü form ve veri kaydetme araçlarını bilmeli ve gerekli hallerde iş paydaşlarını denetleyici rol üstlenmelidir. Bu, aynı zamanda “itibarının sürdürülebilirliği” için önem arzetmektedir.

Tuğba ÖZKABAKÇI, İnsan Kaynakları Yönetimi Danışmanı ve Eğitmen, BNC TURKEY

Soru 4

“Sizce performans ve imaj ilişkisi fuarlar için nedir?” konusuna odaklanmaktadır. Ancak bu soruya yanıt gelmediği için bağlantılar ve araştırma sonuçları Mehtap Köktürk tarafından tablolar halinde verilmiştir.

Bir pazarlamacı için “istenenler”, “beklenenler” ölçülmesi gerekenlerdir. Beklentilerin karşılanması ya da karşılanmaması imajı oluşturmaya yardımcı olur. Tutum ve davranışlar, iletişim, fiziksel görünüm, birikimler ve alt yapı, kültür ve tasarımlar, düşünce, felsefe, değerler, stratejiler vb imajın oluşturulmasında rol oynar. Fuarların imajı kurum imajı olarak algılanırsa, oluşumunda kurum kimliği unsurları olan: kurum kişiliği, kurum tasarımı, kurum iletişimi, kurum davranışı rol oynar. Sayılan bu faktörlerin dolaylı ve doğrudan performans üzerine etkileri de imaj gibi ölçülmeye muhtaçtır.

Performans ve imaj birbirlerini besleyici iki niteliktir. İmaj, performans ölçümünde kendi başına bir faktör olabildiği gibi imajın alt bileşenleri de performans faktörleri olabilir, örneğin “müşteri memnuniyeti” gibi. Bu nedenle fuarların daha uzun süreli ziyaretçisi olarak sürdürülebilirliği sağlayacak ve fuar müşterisi olma olasılığı yüksek, genç kuşağa (31 üniversite öğrencisi) yanlızca nabız yoklama niyeti ile iki soru sorduk: soruların dağılıp, yanıtlanması ve toplanması yanlızca 20 dakika idi.

1. Sizce bir fuarın imajını oluşturan faktörler nelerdir?

2. Sizce bir fuarın performansını belirleyen faktörler nelerdir?

Yanıtlar ilginç ipuçları verdi ve iki kavram arasındaki ilişkiyi yansıttı.

Bugün (2018) gençler fuarlar için bir potansiyel, fuarlarda gençler için bir potansiyeldir. Nabız tutmak için 31 üniversite öğrencisine “fuar deyince” diyerek sohbet açıldığında üç kavram öne çıkmaktadır: GÖRÜNÜM-İMAJ-PERFORMANS

Öğrencilerin imaj faktörleri ile ilgili beyanlarında iki ana başlık ortaya çıkmaktadır:

1) Görüntü – Görünüm ile ilgili faktörler

2) İçerik ile ilgili faktörler

GÖRÜNÜM:

Görüntü / görünüm, imajın hem tutum – davranışlarla ifadesini ele almakta hem de bir çeşit iletişim yolu olmaktadır. Bu faktör daha çok fizikidir. Ancak görünüm, düşünceyi, felsefeyi, değerleri, stratejileri vb.ni bir biçimde yansıtır. Benzer şekilde her türlü alt faktörün içeriği de imaja yansır. Teorik açıklamaları bir tarafa bırakır üniversite öğrencilerinden bir grubun (31 kişi) fuarların imajını oluşturan faktörlerin neler olduğunu 20 dakikada (soruların dağıtılıp toplanması dahil) saymalarına dönersek, beyanları detaylandırabiliriz.

Tablo 2: İmaj Faktörleri Olarak Görüntü Ayrıntıları

GÖRÜNTÜ – GÖRÜNÜM FAKTÖRLERİ
Fiziki Görüntü – Görünümleri ●Fuar ismi, logosu ●Lokasyon, fuar yeri ve tasarımı ●Stant görünümleri ●Paydaş görünümleri ►Hangi kurumların katılımcı olduğu ►Potansiyel katılımcıların olacağı algısı ►Fuar organizatörünün bulunabilir özgeçmişi ●Ziyaretçilerin görüntüsü, yoğunluğu (yoğunluk ve izdiham arasındaki çizgi) ►Hedef kitleye ulaşılmış – ulaşılmamış görüntüsü ►Protokol görüntüsü: (sektör ile ilgisi olması, örne
ğin kimya ile ilgili bir fuara alakasız bir Bakanın gel
mesi imajı düşürür)
Kimlik Görünümleri ●Paydaş kimlikleri: (Organizatör, katılımcı kurumlar, kişiler, ziyaretçiler, etkinlik yaratanlar, tedarikçiler, eğitmenler, yabancılar vb.) ►Prestijli kişiler ►Markalaşmış kimlikler ►Medyatik kimlikler (örneğin kitap fuarlarında ya
zarların imza günleri olduğu gibi, bir konuyu ünlü bir
sanatçının sunması vb.) ●Görevlilerin görünümleri (hizmetliler, stant görevlileri, ulaşım ile ilgili görevliler) ►Giyim-kuşam ►Üslup ►”Niyetlerin” yansıması
Medya Görüntüleri ●Fuar öncesi ●Fuar esnası ●Fuar sonrası
İzlenim Yaratma ●Düzen ve organize olmuşluk intibaı uyandıracak görüntüler (temizlik işlerinde bile yansıyabilir) ►Planlanmış zamanlara uyma ►İçerikleri yarım bıraktırmama ►Hitap etmeye çalıştığı kitleye ulaşıp ulaşmadığı ve
bunu ziyaretçiye yansıtıp-yansıtmadığı ►Paylaşımcılık

İÇERİK:

İçerik, planlı olma, bütünsellik, amaç birliği gibi konularda beklentileri artırır. Sonuçta bir çıkarım yapma gibi beklentileri de çağrıştırır. Bu faktör daha çok planlılık gerektirdiği ve planlılığı taşıması gereken paydaş sayısı arttığı için görüntü bütünselliğinden daha zor ve uzun sürede bütünselliğe ulaşır, zor elde edilir. Paydaşların amaçlarını bütünselleştirmek zordur. Burada organizatöre daha çok sorumluluk düşer. Çünkü öncelikle kendisinin kurum olarak amacı ile kurguladığı fuarın amacı uyumlu olmalı ve paydaşlara anlatılmalıdır. Ancak “içeriğe dayalı imaj oluşturma” daha güçlü sonuçlar yaratabilir. Bu faktöre dayalı olarak imaj için, fuar amacı iyi yansıtılmalıdır. Örneğin ilişkiler kurma amaçlı bir fuarda katılımcı kurumların çoğunluğu satış sonlandırma odaklı olur ya da ziyaretçi – müşteriler bu odak noktası ile hareket ederse amacın bütünselliği zedeleneceğinden imajı eksi yönde etkileyecektir. Çünkü paydaşların memnuniyetsizliği söz konusu olacaktır.

Tablo 3: İmaj Faktörleri Olarak İçerik Ayrıntıları

GÖRÜNTÜ – GÖRÜNÜM FAKTÖRLERİ
Paydaşlara İlişkin ●Konuşmacılara ilişkin ►Verilen bilgilerin kalitesi ve bütünleştirilebilir olması ►Konuşmacıların interaktif bireylerden seçilmesi ►Seminer verenlerin, konuşmacıların vb., fuar konusu ile ilgili
deneyime sahip olması, ilişki kurabilmesi, kendi konusu ile
uyumlaştırabilmesi ►Ziyaretçilerle iletişimin stantlarda ve konuşma salonlarında
vb. içeriği, çeşitliliği, planlanmış olması ►Katılımcı ve fuar görevlilerinin bilgi düzeyleri ve üslubu ►Fuar görevlilerinin yetkinliği, eğitim geçmişi ●Geribildirimlere ilişkin ►Fuar sonrası geribildirim yapılması ►Yapılan geribildirimlerin ulaşılabilir olması ►Yapılan geribildirimlerin yararlanılabilir olması ●Fuar temasına ilişkin ►İlgi çekici ve güncel olması ►Aranan bir bilgiyi yanıtlaması ►Katılımcılarda ki temaya ve amaca ilişkin bütünlük ►Paydaşların işbirliğinin ve paylaşımcılığının sergilenmesi


Kategorizasyona İlişkin ●Fuar kataloğuna ilişkin ►Haritalandırma ►Katılımcı kurumların kategorizasyonu ►Stantların kategorizasyonu ►Dolaşabilmeye yol göstermesi kolaylık sağlaması ●Çeşitliliklere ilişkin ►Katılımcılar ►Ürünler ►Konuşmalar, seminerler ►Yeme-içme yerleri (izhidamı azaltıcı)
Pazarlama Faaliyetlerine İlişkin ●Etkinliklere ilişkin ►Reklam, tanıtım-tutundurma faaliyetleri içerik (fuar öncesi,
esnası, sonrası) ►Konuşmaların içerikleri ►Stant içerikleri ve stant etkinlikleri içeriği ►Etkinliklerin bütünden çıkarımlara yardımcı olması ●Ürünlere ilişkin ►Ürün çeşitliliğinin mevcut ürünleri kapsaması ►Gelecek olasılıklarını görebilmek için içerikler ►Ücretsiz eğitimler ●Tutum ve davranışlara ilişkin ►Katılımcı kurumların ►Fuar görevlilerinin (hem kurumlar hem organizatör kurumun) ►Ziyaretçilerin ►Davetlilerin ►Profesyonel duruş ►Kullanılabilir inancı uyandırma ●Kaliteye ilişkin ►Yiyecek-içecek ►İkramlar ►Promosyonlar ►Hizmet kalitesi ►Davetlilere sağlanan ayrıcalıklar
Diğer ●Fuar alanının konaklamaya, şehir merkezine ulaşmaya uygunluğu ●Fuarın güvenirliliği ve güvenliği ●Fuarın bilinirliği: temasının önemi, bütünlüğü, geçen yıllardan gelen bilgi, ilgi, talep ●Geçmişteki imajı ●Fuar amacının paydaşlara hizmet edebilirliği (tanıtım, ilişki pazarlaması, satış, sözleşme yapma, bilgilendirme fonksiyonlarını perçinlemesi) ●Ücretler

İlginçtir ki öğrenciler verilen kısa sürede sponsorlardan hiç bahsetmemiştir. Bu nedenle imaj için daha arka sıralarda sayılabileceği varsayılabilir.

Fuar organizatörünün fuar “algısı” (düşüncesi, felsefesi, değeri) kendi stratejilerini belirleyeceği gibi toplumsal düşünceyi de etkiler. Toplumun etkisi ise talep ve imaj-performans notlaması olarak organizatöre döner. Fuar konusunda paydaşlararası paylaşımlar önemli eğitmenlik unsurlarıdır ve organizatör öncülüğünde, fuar amacına uygun olmalıdır. Böylece bütünlüğe katkı sağlanabilir. Paydaşlararası çok yönlü etkileşimler fuar ve fuarcılığın gelişimini sağlamalıdır. Günceli yakalanmak, geleceği öngörmek, öneriler yaratmak önemlidir. Ancak bunun için ölçme ve değerlendirmeler kritik rol oynar.

PERFORMANS:

Öğrencilerin “performans faktörleri” olarak ilk akıllarına gelenler:

Tablo 4: Performans Faktörleri Olarak İlk Akla Gelenler

●Düzen ●Çeşitlilik ●Etkinlikler ●Zaman ●Ulaşılabilirlik ●Görevliler ●Bilgi ●İlgi çekicilik, farklılaşmışlık ve yaratıcılık ●Tanıtım ●Ciddiyet

gibi gruplanabilmektedir.

Bunların daha önce sayılan imaj faktörleri ile iç içeliği ya da birbirini destekleyici oluşu dikkat çekmektedir. Ancak unutmamak gerekir ki zaman içinde, dönemlere göre veya soruların sorulduğu kitlelere göre faktörler ve algılanma öncelikleri değişebilmektedir. Bu nedenle tüm paydaşlar için performans ve imajın ölçülmeye ihtiyacı vardır.

Aşağıdaki tabloda 2018 yılında 31 üniversite öğrencisinin yanıtlarından derlenmiş performans faktörlerinin ayrıntıları görülmektedir. Bunlar arasında “Düzen” ve “Çeşitlilik” ön sıralarda gelmektedir.

Tablo 5: Performans Faktörleri Olarak Ayrıntılar

1) Düzen

Fuar planı: Kategorileşmiş olması,

ışık, ses, işletim, yerleşim (layout)

yerleşimin kullanımı

Fuar alanı: sıkışık olmaması,

stant kullanım kolaylığı

stant dolaşım kolaylığı

Fuaye alanı: Sohbetlere izin vermesi

yığılma olmaması

çay kahve içmeye müsaitlik vb.

Fiziki düzen: Ziyaretçilerin fuar ziyaretlerinde düzenleri (ulaşım, içerde gezme, ikramlarda düzen, yemekte, konuşmalarda)

İçerik daha önce ayrıntılı anlatıldığı için bir kez daha değinilmemiştir.

2) Çeşitlilik

İçerikte çeşitlilik

Katılımcı firmalarda çeşitlilik

Ülkelerde

Üründe

Temsilciliklerde

Sektörel çeşitlilikte veya faaliyet alanı çeşitliliği

Etkinliklerde

Ziyaretçi çeşitliliği (sayı, yoğunluk değişimi, ziyaretçi portföyü)

3) Etkinlikler

Her ne kadar ana başlık olarak sayısı az çıksa da her faktörün içine defalarca katılan ve beklentiler arasında sayılan etkinlikler, hem konuşmacılar, hem stantlarda yer alan etkinlikler, hem ikramlar hem de yaratıcı, yeni, farklı gösteriler ve yabancı katılımcılara özel ayrıcalıklar olarak etkinliklerle karşılaşılmaktadır. Etkinlikler, katılımcılar ve ziyaretçiler açısından hem performans hem de imaj faktörü olarak açık seçik sayılmaktadır. Alt başlıkta prestijli, tanınan, bilgili, eskimemiş bilgi sunan, zaman açısından düzgün planlı, yani ulaşılabilen, soluklanılabilen vb. oturumlar yer almaktadır.

4) Zaman

Zaman faktörü sık sık vurgulanmaktadır. Stant gezmelerinin fuar süresince yeterli olup olmadığı, planlanmış, konuşma programlarının aksamaması ve üst üste çakışmaması uzmanlarla sohbete ulaşma ve bunun için zaman kalması, yemek zamanları, fuara ulaşabilme zamanları her tür zaman sorunu buraya yansımakta, dolayısı ile memnuniyeti, performansı, imajı etkileyebilmektedir. Herhangi bir fuar organizasyon türünün çok iyi olması, düzen, zaman ve çeşitlilik beklentilerini geçmişte tatmin etmiş olması, imajın daha da yüksek beklentiler yaratmasına neden olmakta böylece performans bulguları düşük çıkabilmektedir. Bu nedenle tüm bu faktörlerde ölçümlerin örtüşmeleri ve koordinasyonları önem kazanmaktadır.

5) Ulaşılabilirlik

Burada sayılanlarda, yine hem daha önceki maddelerde sayılanlar hem de farklı söylemlerle karşılaşılabilmektedir.

Fuar alanı ulaşılabilirliği

Bilgiye ulaşılabilirlik

Etkinliklere ulaşılabilirlik

İkramlara ulaşılabilirlik

Konuşmacılara, konuşmacı uzman varsa stantlardaki uzmanlara

Fuar hakkında önceden bilgi verebilir olanlara

Fuar içi görevlilere ulaşılabilirlik

gibi faktörler sayılmaktadır.

Hedef kitleye ulaşılıp ulaşılmadığı: Bu “kitle” hem fuar organizatörünün hem katılımcı kuruluşun memnuniyetini sağlayacaktır ve sürdürülebilirlik faktörüdür. Ancak dikkati çeken genç öğrenci kuşağının bu maddeyi bir gözlemci olarak “görüntülerde” doğru hedef kitleye ulaşmış algısı ile imaj faktörlerinde saymasıdır.

6) Görevliler

Bu maddeye sık sık ve çeşitli biçimlerde rastlanmaktadır. Görevlilerin ister fuar alanını temiz tutan ister stantlarda bilgi verenler ya da satış yapan ücretli, ücretsiz hediye dağıtanlar olsun

– tutum, davranışları ile (soru yanıtlayabilme, bilgili olma, yaratıcı olma, hatta ilgilenme biçimleri ile)

– konuşma tarzları ile

– giyim kuşamları ile

performansa dahil görülmüştür.

7) Bilgi

Bilgi başlığı altında pek çok taraf ve kişi kapsanmaktadır. Kabaca bir ölçüm tablosu hazırlansa ana başlıklarda “bilgi bulma”, “bilgiyi paylaşma”, “bilgi verme”; “bilgilenme”, sözcükleri ortaya çıkmaktadır. Burada görevlilerin bilgili olmasından, oturumların paylaşımlı geçmesine katılımcıların yetkinliğine, konuşmacıların beklenti karşılamasına “dinlediğim için harcadığım zamana değdi veya değmedi” ifadeleri ile) vb. pek çok konu kapsanmaktadır. Kimi zaman konuşmacılar görevli sayılmakta, kimi zaman temizlik yapanların yetkin oluşu tartışılmaktadır.

Burada bilgiye ulaşma kolaylığı, aranan bilgilerin kolay bulunur olması, yeterli olması, bilgilendirici eğitim ve seminerler yapılması ve bunların ciddiyeti sayılmaktadır.

8) İlgi Çekicilik, Farklılık, Yaratıcılık

Bu üç kavram fazla tartışılamamakla birlikte sayılan performans faktörleri içinde yer aldığından ölçülmesi gerekir. Doğal olarak bunlar fuar organizatörlerinin ve katılımcı kurumların amaçları doğrultusunda stratejilerinde varsa önemli olacaktır. Ancak eğer ziyaretçi kitlesi ya da hedef pazar beklentileri arasında bunlar var ve fuar organizasyonunda, stantlarda yoksa ya da bu doğrultuda işbirlikleri yoksa performans ve imaj beklenen düzeyde olmayacaktır. Bu gelecek yılları tehlikeye sokacaktır.

9) Tanıtım

Tanıtım, özellikle tüketim malları fuarlarına ilişkin olarak sosyal medya kullanımını talep etmektedir. (“İyi”?) ve planlı olduğunun yansıtılması istenmektedir. Ama en önemlisi yer, tarih saat bildirimlerinin unutulmaması, kolay bulunması önemsenmektedir. İçeriğin ayrıntılı yer alması önemsenmektedir.

10) Ciddiyet

Ara ara bu sözcük görülse de kendi başına bir madde olarak sayılmamakta ama anketi yanıtlayan bir görüntü, bir his olarak “ciddiyet istediğini” hissettirmektedir. Yukarıda gündeme getirilenler bunu göstermektedir. Bunu fuar paydaşlarında, düzende, tasarımlarda, kendisinin hiçbir şeyi atlamak istemeyişinde vb. görmek istemektedir. Çeşitli kurum ve markaların birarada olmasını, “ortak etkinliklerde” bulunmasını, fuar temasına uyulmasını bunlara, yabancı yatırımcıların da katılmasını ve uyum aradığını söyleyen, anket dolduran mülakat yapılanlar aslında paylaşımcılıktan söz ediyorlar. Bu fuar ziyaretçileri, yabancı yatırımcılar ve katılımcılar için fuar organizatöründen ayrıcalıklar, istiyor özel kampanyalar, özel davet ve ikramlar, özel etkinlikler yapılmasını bekliyor ve talep edebiliyorlar.

Doğal olarak sayılanlar 2017 ve 2018 gençliğinden derlenmiştir. Bu nedenle, “zaman” faktörü maddeleri ve sıralamaları değiştirebilir. Kendimize soruları dürüstçe ve samimi hem sorup hem de yanıtlamak zordur. Alıştırmaların değerlendirmesini de kendimiz yapacağımız için OBJEKTİFLİK ve GERÇEKÇİLİK de ön plana yerleşir. Konuya ilişkin kendimize yönelttiğimiz iki soru örnek niteliğindedir.

Bu kadar önemli iki kavram birden aklımıza cumhuriyetin ilk yıllarında ne yapıldığını ve özellikle Atatürk’ün fuarcılık konusunda bir şey deyip demediği düşüncesini getirdi.

Soru (5)

Atatürk Fuarcılık konusunda ne yapmıştı?

Herhangi bir konuda çalışırken eskiden bu konuda acaba “Atatürk bir şey demiş mi?” diye kendime sorar ve kaynak tarardım. Bugün artık sorum değişti. Bugün artık “Atatürk ne demiş” diye soruyorum. Çünkü mutlaka bir şeyler buluyorum. Bu konuyu çalışırken aklıma çok parlak bir fikir geldiğini sandım. “Fuarcılıkta mobilite” dedim. Aslında kavramdan amacım fuarın, müşteri/ziyaretçinin ayağına gitmesi idi. Kaynaklarda sorguladığımda 05.05.2007 tarihli Vatan gazetesinde Necla Dalan’ın yazısına rastladım. “Atatürk’den ilk yüzen fuara” diyordu. Haber, Samsun Gemisi fuar alanı oluyorve Türk Turizm sektörünü Karadeniz’e kıyısı olan şehirlerde tanıtacak.” diyordu.

Yazı Atatürk’ün talimatı ile “ ilk yüzen fuar’ından esinlendiğini de söylüyordu. “Dünya genç Türkiye’yi tanısın” diye 1926’da Avrupa’da 16 liman gezip Türk ürünlerini tanıtan Samsun Gemisinden söz ediyordu. O tarihlerde fuar gemisi 180 yolcu, 105 mürettebat ile 86 günlük turizm seferine çıkmış, 12 ülkenin 16 limanına uğramış, tüm ürünler için 4 dilde etiketler ve broşürler bastırılmış, 60 bin kişi fuarı ziyaret etmiş, “Riyaset-i Cumhur Orkestrası” İstiklal Marşı bestecisi Zeki Üngör yönetiminde 47 kişilik ekibi ile hazır bulunup konserler vermiş, “600bin TL sermaye ile gerçekleştirilen organizasyonun finansmanını Ticaret Bakanlığı ve İstanbul Ticaret Odası” karşılamış.

Yazı, “Hacıbekir Lokumları, Beykoz Kundura ayakkabıları, tütün, pamuk, tiftik, pamuk, haşhaş, tarım ürünleri, tiftik keçisi, Kütahya çinileri, Pertev kremleri ve Sümerbank kumaşlarının” bu fuarda yer aldığını yazıyor” (www.Hurriyet.com Ekonomi, Sadi Özdemir, 18.11.2008., MAG Dergi.) ne yazık ki ne fuar olarak ne de ürünler olarak sürdürülebilir olmamış. Bugün o fuara katılan ürünlerden yanlızca Hacıbekir Lokumları canlılığını korumuş bulunuyor. Sürdürülememesi büyük bir fırsat kaybı. Bu fırsat karşısındaki tehdit ve zayıflıklar analiz konusu olarak duruyor. İncelendiğinde sürdürülememenin nedenleri büyük ipuçları verebilir.

Haberleri izlediğimizde Hakan ve Özlem Adıgüzel’in Artatürk’ün “Yüzen Fuar” projesini canlandırdığını okuyoruz (18.11.2008). Ancak bu seferki fuarın da sürdürüldüğünü bulamıyoruz. Sürdürülememe nedenlerine de rastlayamıyoruz.

Kendi beyanlarına göre: “ADG Fuarcılık Samsun Gemisi ile 3 milyon euroya mal olacak 6 ülkede 6 liman ziyareti ile 2 haziran 2007’de başlayacak 100 firma katılımı ile, rotası= Bulgaristan-Varna/ Romanya- Köstence/ Ukrayna- Odesa/ Ukrayna- Yalta/Rusya- Soçi/ Gürcistan-Batum olacak, Bluexpo’nun ilk rotasını” çiziyor (gazeteVatan.com, Haber.) Amaç: Türk turizmini önemli turizm merkezlerine taşımak, Türk kültürünü tanıtmak, kültürlerarası platformlar oluşturmak ve 21 bin profesyonel kişiye ulaşmak hedefi ile 12 bininin fuar ziyaretini hedeflemek. “Emlak Kulisi.com ile 13 Mayıs 2008 haberlerinde 2007 fuarının 15 bin ziyaretçisi olduğunu not edebiliyoruz. ADG-Bluexpo, 2.yüzer fuarın 2008’de 2 gemiyle Mısır-İskenderiye / Libya-Trablus / Tunus-Tunus / Cezayir-Cezayir limanlarına planlanmıştır. Afrika’nın Hızlı gelişen konut inşaatı sektörü için ( 8 milyon), Türk inşaat ve makine sektörlerini hareketlendirmeyi, Türk yapı sektörü ve Türk Makine sektörü firmaları ve profesyonelleri ile birebir, özel ziyaretçi buluşmalarını gerçekleştirmeyi amaçlıyor.

Daha sonraları için dönemsel bile olsa “yüzen fuarlar” bulamadık. MAG dergisi Ali Açıkgül’ün yazısı her ne kadar 6 Ekim 2011’de 4 Haziran 2011’de İstanbul Boğazını 5 saatliğine gezen Gastronomi fuarından bahsederken “ilk yüzen fuar” olduğunu söylese de bunun ilk olmadığı açıktır. Kaldı ki “fuar niteliği” taşıyıp taşımadığı da sorgulanır. Sanırız bu, gıda-gastronomi fuarının katılımcılarına sunduğu, ayrıcalıklı bir etkinlik örneğidir. Yoksa iskelelerde durup ziyaretçi kabul edişine ve sergilenen ürünlere ilişkin bir haber bulunmamaktadır. Araştırmacılar için yüzen fuarların sürdürülememesi nedenleri inceleme konusu yapılabilir ve yapılmalıdır.

Fuar/fuarcılığın; tanıtım, imaj yaratma, satış, dağıtım, iletişim ve ilişki kurma vb. amaçlarla kullanılması ortadadır. Tüm bu eylem ve fonksiyonlar pazarlamanın ana başlıkları olarak karşımıza çıkar. O halde, “pazarlama fuar ve fuarcılığın neresinde” sorusunu sormak doğaldır.

Mehtap Köktürk, Prof. Dr., Marmara Üniversitesi Emkli Öğretim Üyesi

Prof. Dr. Marmara Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İngilizce İşletme Bölümü Üretim Yönetimi ve Pazarlama Anabilim Dalı, Emekli Öğretim Üyesi

Share: