İkinci El Ürünlerin Fuarcılık Kapsamında Değerlendirilmesi

Mehtap Sümersan KÖKTÜRK

Taşkın DİRSEHAN

ÖZET

Fuarcılık ve fuarlar için çeşitlilik bir ülkeye farklı katkılar sağlar. Bir uçta klasik fuarlar, örneğin yeni ürün ve 2. el ürünlerin fuarları diğer tarafta Endüstri 4.0’a uyumlu fuarlar sürdürülebilirlik ve dışsallıklar açısından değerlendirilmeye değerdir.

Bu çalışmada 2. el ürün pazarlarının fuarlarının sürdürülebilirlik açısından ve canlanışlarında “Y kuşağının ortak tüketim motivasyonlarının” incelenmesine yer verilmiş, bir araştırmanın bulguları ile desteklenmeye çalışılmıştır.

Anahtar sözcükler:

2. el ürün fuarları, sürdürülebilirlik, ortak tüketim motivasyonları

ABSTRACT

The variety for fairs and exhibitions provides different contributions to a country. Traditional fairs at one end such as fairs of new product and second-hand products, and on the other hand fairs suitable for Industry 4.0 worth to be investigating for sustainability and externalities.

In this study, fairs of second-hand products markets are discussed in terms of sustainability and research findings of a research of Y-Gen consumption motivation are provided as a support.

Keywords: fairs of second-hand products, sustainability, common consumption motivations

GİRİŞ

Fuarcılık ve fuarlar için çeşitlilik bir ülkeye farklı katkılar sağlar. Çeşitlilik açısından bir uçta endüstri 4.0 diğer uçta 2. el pazarları düşünülebilir. Bu iki uç kendi alt başlıklarını oluşturur. Örneğin endüstri 4.0’da, 4.0 teknolojilerinin sergilendiği ve ikinci olarak 4.0 teknolojilerinin kullanıldığı fuarlar. (Bknz. Endüstri 4.0 fuarcılık) 2. el fuarlarda ise web sitelerinden fuar niteliği gösterenlerden kent bazında ya da ülke bazında fuar niteliği taşıyan bit pazarlarından, sokak pazarlarından vb. söz edilebilir. Bunların bazılarında eski ve yeni birlikte satışa sunulabilmektedir. Kimileri her hafta belirli günlerde kimileri ise ayda bir kurulabilmektedir. Ulusal, uluslararası, yöresel, gelenekselleşmiş, yenilenen bu fuar nitelikli pazarlar, ziyaretçi mobilitesini artırmakta, imaj kurulumuna katkı sağlamaktadır.

Reel gelirin düşüşü, gelir grupları arasındaki farkın açılması, işsizliğin artışı gibi nedenler bireysel tasarrufları azaltmaktadır. Ancak, temel ihtiyaçların giderilmesi ve farklı ürünler kullanma isteği ihtiyaç olmaktan çıkmamaktadır. Bir tüketim toplumu olma özelliği taşıyan Türkiye’de sürekli artan satın alma isteği, ayrıca sıfır ürünlerin fiyatlarının yüksek olması ve buna rağmen o ürüne ihtiyaç duyan tüketicilerin artışı, talebi, fiyatların daha düşük olduğu ikinci el piyasasına yönlendirmektedir. Dolayısıyla, talep gören bu piyasada kimi satış çıkış noktaları fuarcılık özelliklerini taşımakta, kimi noktalar ise “ikinci el fuarı” gibi, tanıtım yapsa da fuar niteliği taşımayıp mağaza görünümünde kalmaktadır. Bunlar arasında fuar niteliği taşıyanlar, ister sergi isterse çevrim içi (on-line) mağazalar, web siteleri olsunlar “fuarcılık” tanımlarında olduğu gibi ürün çeşitliliği, birçok satıcının birçok alıcıyla yılın belirli dönemlerinde bu işe özgü tahsis edilmiş alanlarda buluşması ile sağlanmaktadır. Bu sergiler, bitpazarı ya da semt pazarı gibi fiziksel olarak da nitelendirilebilir, tüketiciden tüketiciye ya da kullanıcıdan tüketiciye denebilecek çevrimiçi satış kanallarıyla da gerçekleştirilebilir. Bu pazarlarda aranan veya aranmayan birçok ürün de kolayca bulunabilir.

Örneklerle İkinci El Ürün Tüketimi Ve Fuarcılık

2. el satış platformlarından olan web sitelerinde satıcı, fuarda olduğu gibi belirli olsa da ürünün üreticisi ve ilk satıcısı belirli olmayabilir ve ona sorumluluk dönmez.

Sabit pazar biçimindeki 2. el ürün pazarlarında ise ya birisi ürünleri toplamış satıyordur ya da birisi kendi eski eşyalarını satıyordur. Satıcı birim hangi tür olursa olsun, sayısal olarak çok olduğu ve müşteri ile buluştuğu için fuar niteliği taşır.

Geleneksel olarak Salı günleri kurulan ve 1700’den fazla tezgâhı olan Tire Salı Pazarı, Türkiye’nin en büyük pazar yeri olma niteliği ile ünlüdür. Pazar sırasında her çeşit ürün görülebilir, sebze-meyveden bakır eşyaya, el işlerinden giyime, kumaştan hırdavata her şeyi bulmak olasıdır. Şehrin m2’si ile neredeyse yarısı trafiğe kapanıp pazara açılmaktadır. Sergilerin arasında dükkânlar da açık olduğu için pazarın/fuarın kapasitesi genişler. Bir günde gezip bitirme olanağı yoktur. Bu pazarlara, hem başka şehirlerden, hem köylerden, hem de Tire’den katılım olur. Buna benzer şekilde, Madrid’in “El Rasto” pazarı her pazar günü kurulan bir sokak pazarıdır. Ancak boyutları çok geniştir. Hem yerli hem yabancı (turist) ziyaretçileri ile hem yeni hem 2. el satışları ile hem de eğlencesi ile en eski pazardır ve fuar niteliği taşır. Ziyaretçi sayısı “yolda yürünemez” ifadesi ve “sürtünürken çantanıza mukayyet olun” ifadesi ile anlatılır. Bu tür yerlere giderken ziyaretçilere web siteleri uyarıları verilir. (10 tips for shopping at El Rastro Flea Market in Madrid) (marjorierwilliams.com) Sokaklarda pazar günü olmasına rağmen dükkânlar da açıktır.

Bir başka çeşit, yine Madrid’in tren yolu (Railway Museum) müzesinde konumlanan Mercado de Motores her ayın ikinci hafta sonunda toplanır. Ürün çeşidi ve hala eski panayırlar gibi eğlence niteliği taşıdığı için ailece gidilebilecek bir pazardır. Çocuklar için pek çok eğlence imkanı bulunur. Yayınlarda bu müze, Londra’nın “Camden Market” ile karşılaştırılmaktadır.

Geçmişinde de ticari şehir olma niteliği taşıyan Lille her yıl Eylül ayının ilk hafta sonu uluslararası bir bitpazarına ev sahipliği yapar. Her tür 2. el eşya satışından antika ürünlere kadar her şey satılabilir. Satıcılar Grande Braderie’ye akın eder. Avrupa’nın en büyük bitpazarı olduğu kaynaklarda not edilir. Aynı zamanda ziyaretçileri için eğlence niteliği taşır. Bu örneklerde kentler ya tamamen ya da kesit olarak fuar yeri olmuş, pazarlar fuara dönüşmüştür. Tanıtılan kenttir, kentin bir etkinliğidir. Süre, tarih, yer belirlenmiştir. Görüldüğü gibi bu tür fuar nitelikli pazarlar, geleneksellikleri ve uzun sürelerdir sürmeleri ile sürdürülebilirlik niteliği taşıyıp kente dışsallıklar getirmektedir.

Dünya üzerindeki örneklere bakıldığında ikinci el ürün satışının olduğu semt pazarları, kentlerin markalaşması açısından da önemlidir. Örneğin, kolayca bulunamayacak ama şehrin karakteristiğini yansıtan simgelerinden sayılabilecek İspanyol şalı, pahalı olduğu için alıcı bulamasa da, Madrid semt pazarında farklı çeşitleriyle bulunabilir. Sahte, taklit ve ucuzları satış fırsatı bulabilmektedir. Örneklerden görüldüğü gibi, bu tür fuarlar ya da fuar niteliği taşıyan satış çıkış noktaları, geleneksellikleri veya modernlikleriyle sürdürülebilirlik niteliği taşıyıp kente dışsalıklar getirmektedir. Bu nedenle, ikinci el fuarlar yeni ürün fuarları gibi dışsallıklar, sürdürülebilirlikler açısından olumlu yorumlanabilir. Dolayısı ile hem bu “fuar-pazarların” sürdürülebilirliği ve hem de bu pazarlardaki ürün sürdürülebilirliği iki önemli konu olarak karşımıza çıkar.

Sürdürülebilirlik Açısından İkinci El ve Ortak Tüketim

İkinci el pazarı, (kiralama, ödünç verme, paylaşım ve takas gibi) ortak tüketim kavramının bir unsuru olup sürdürülebilirliğe katkı sağlamaktadır. Teknolojinin gelişmesiyle ve çevrimiçi platformların mobil cihazlarla da erişilebilir olmasıyla, Letgo gibi uygulamalarla ortak tüketime dahil olan kullanıcı sayısı artış göstermiştir. Ortak tüketimin artışı, israfı engellemekle birlikte özellikle atıldığında doğaya uzun yıllar zarar verebilecek ürünlerin, eğer hala kullanılabilir durumdaysa, faydalanılmasına imkan sağlamaktadır. Bu da sürdürülebilirlik için önemli bir unsurdur. Ayrıca ekosistemin korunmasında eğitsel nitelik taşır. Dolayısı ile olumlu ve olumsuz dışsallıklara neden olduğu için 2. el ürünler önemli bir konu olmaktadır.

Kısaca, gelecek nesillerin kaynaklarını tüketmeden “yaşamı idame ettirme” şeklinde tanımlanabilecek sürdürülebilirlik kavramının üç bileşeni vardır: Ekonomik, toplumsal ve çevresel sürdürülebilirlik. Örneğin daha uygun fiyatla üretime imkan veren ama doğada uzun süre çözünmesi mümkün olmayan plastik malzemeler ile, geri dönüşüm bilinci tam olarak yerleşmemiş elektronik cihazlar ve benzeri ürünlerden mümkün olduğunca faydalanmak gerekir. Ancak sürekli yeni modelleri çıkan ve kampanyalarla değişime teşvik edilen özellikle cep telefonu, bilgisayar, televizyon gibi elektronik cihazlar, uygun geri dönüşüm yapılmadığında çevre için tehdit unsurudur. Ancak çoğunlukla yaşam döngülerini tamamlamayan bu cihazların ikinci el sergilerinde ortak tüketime dahil edilmesi, “çevresel sürdürülebilirlik” için bir katkıdır. Ayrıca negatif dışsallıkları azaltıp pozitif dışsallığı arttırmaktadır.

Diğer taraftan, ortak tüketimle ihtiyaç duyulan ürünün daha uygun fiyatla alınıyor olması, kısıtlı tüketim harcaması yapabilecek bireyler için bütçelerini daha etkin ve idareli kullanımlarına imkan vermekte, dolayısıyla ekonomik sürdürülebilirliğe katkı yapmaktadır. İkinci el sektöründe önemli bir paya sahip olan otomotiv piyasasında, kurdaki artış nedeniyle sıfır araç fiyatlarında yaşanan artış, ikinci el otomobile ilgiyi arttırmıştır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, bir önceki yılın ilk 5 ayında 1 milyon 810 bin 553 olan otomobil devri sayısı, 2016 yılının aynı döneminde 1 milyon 962 bin 868’e yükselmiştir. İkinci el otomobil pazarında, 2016 yılının ilk 5 ayında 2015’in aynı dönemine kıyasla yüzde 8,4’lük büyüme kaydedilmiştir. (İkinci el otomobil piyasası yüzde 8,4 büyüdü. (t.y.). ET; Mayıs 17, 2017). Belirli günlerde kurulan 2. el otomobil pazarları da fuar niteliğindedir. Sektörde yaşanan bu yoğunluk ticaretin ülke içinde devam etmesi ve para akışının dinamik yapısını koruması Gayri Safi Yurt İçi Hasılaya katkı sağlamıştır.

İkinci el ürün alım satımı yerel ekonomiye katkı sağlamaktadır. Bu piyasa içinden bir ürün satın alındığı zaman, harcanan para, yine yerel ekonomi döngüsünde yer almaktadır, anlamını taşır. Oluşan bu model “eşitler arası” (P2P) olarak adlandırılmaktadır. Bunun, hem ülke ekonomisinde hem de piyasa içinde verimi arttırdığı kabul edilmektedir. Ayrıca ikinci el piyasasında yer alan elektronik sektöründeki ürünlerin sıfırdan üretilmesi için gerekli materyaller (kaynaklar) çoğunlukla yurt dışından ithal edilmektedir. Satın alınan bir ürünün tekrar ekonomiye katılması demek, daha önce üretilen bir ürün için kullanılan ve var olan kaynakların yeniden sektör içinde yer alması demektir. Ayrıca, ortak tüketimle yaratılan dayanışma ve daha düşük maliyetle daha yüksek refaha erişebilme, toplumsal sürdürülebilirlik için önemlidir.

Ortak Tüketim Motivasyonlarının İncelenmesi*

Farklı kentlerden gelen, farklı eğitim düzeylerinden (lise altı hariç), ve (çoğunluğu lisans ve üstü), çoğunluğu ailesiyle yaşayan veya paylaşımlı evlerde oturan, farklı mesleklerden veya öğrenci olan, gelir grubu farklı 30 kişi ile yapılan mülakatlar sınıflandırılmış ürünlerden birinci sırada ikinci el teknolojik ürünlere, ikinci sırada otomotiv sektöründe, otomobil ve otomobil parçalarına talep olduğunu ortaya koyar. Birinci sıradaki teknolojik ürünler kategorisi “elektronik cihazlar (hard disk, ekran kartı, oyun ve konsolları) mobil cihazlar, cep telefonu aksesuarları (kulaklık, şarj, vs.) ile birleştirildiğinde bu kategori ağırlığını artırmaktadır. Böylece sıralama elektronik, cep telefonu ve aksesuarları, mobil cihazlar toplamı birinci sıra (28), araba ikinci sıra (10) ve kitap (3) üçüncü sırada yer almaktadır. Sıfır ürün tercihlerinde bu örnekleme göre: hırdavat, bahçe ekipmanları, spor ekipmanları, halı, araba, ev, cep telefonu hiç görülmemektedir. Bu nedenle örneklemde 5000TL ve üstünde geliri olan 30 ve 23 yaşlarında 2 kişi çıkarılırsa benzeşen özellikleri olan ama heterojen grup anlam kazanabilir. Yine bu nedenle 2. el fuar niteliği taşıyan pazarlarda “tüketim tercihleri” veya “satın alma nedenleri” araştırmaları önem kazanır. Buralarda “zamanın”, dönemsel olarak nedenleri ve öncelik sıralamalarını değiştirdiği görülür. Giyim sektöründe “sıfır” ürünlere talep oluşu örneklem nedeniyledir. 2. el satışlara talep hiç yok gibidir. Burada farklı bir pazar bölümü incelenmelidir. Dolayısı ile fuar niteliği taşıyan ikinci el pazarların da müşteri analizleri, farklı fırsatlar ortaya koyabilir.

“İthalatı yapılan otomobil ve otomobil parçalarının ikinci el piyasasında aktif bir şekilde rol alması, yerel ekonomi için de devinim kazanmasına ve yurt içi gayri safi milli hasıla artışına doğru oranda fayda sağlamaktadır. Buna bağlı olarak, yurt içinde bu sektörün pastasında dilim sahibi olan firmalar ülke sermaye artışında önemli rol almışlardır. Çevresel sürdürülebilirlik boyutundan incelendiğinde ise, bu sektörde yer alan atık kullanım depolarının (landfill area) azalmasına ve doğaya ait olan arazilerin ekosistem döngüsünde işlevine devam etmesine olanak sağlamaktadır.” (a.g. basılmamış araştırma)

Diğer taraftan katılımcılar arasında, Türkiye’de giyim sektöründe sıfır ürünlere yüksek bir eğilim olduğu gözlemlenmiştir. Bu sektörde yer alan ürünlerin kullanım sürelerinin kısa olduğu, geri dönüşüme katılmadığı ve sürekli yeniden üretildiği için kaynak tüketimi de fazladır. Bu bağlamda giyim sektöründe sıfır ürünlere olan eğilimin sürdürülebilirliğe olumsuz bir etkisi olduğu söylenebilir. Ancak giyimde 2. el ürünlerin sağlık-hijyen açısından riskleri gözardı edilmemelidir. Kullanılmış olan 2. el giyimin farklı kullanım alanları da olabilir. Bu alanlara geri dönüşüm sağlanabilir. Böylece artık ürün kullanımı biçiminde yararlanılabilir. Bu amaçla da fuarlar kurulabilir.

Yapılan mülakatlarda, ikinci el çevrimiçi platformların kullanılma sebepleri1;

  • İsrafı azaltmak,
  • Uygun fiyatlı ürünlere erişim,
  • Geri dönüşüme katkı sağlamak,
  • Tutumlu olmak,
  • Sıfır ürünlere yönelik alışveriş bağımlılığını azaltmak,
  • Sosyal ilişki kurmak,
  • Pazarlık yapmak ve
  • Koleksiyon yapmak olarak gruplanmıştır. Bu faktörlerin ilk altısının, sürdürülebilirlik ile ilişkili olduğu görülmektedir. İkinci el tüketimi tercih etmeyenlerin motivasyonları ise şu şekildedir:
  • Hijyen,
  • Güvenlik sorunu
  • Risk
  • Aidiyet Duygusu
  • Gelir Seviyesi ve
  • Garanti süresi.

Araştırma Bulguları (Şekil 1) aşağıdaki “Çevrimiçi Olarak 2. el Satışı Yapılmasında Ortaya Çıkan Faktörler ve Sürdürülebilirlik ile İlişkili Faktörler” modelinde gösterilmiş ve araştırmacıların bu modeline sürdürülebilirlik ile ilişkili güdüler ve motivasyon için iyileştirilmesi gerekenler uyarlanmıştır.

SONUÇ

Belirlenen bu faktörlere göre ikinci el piyasasının özendirilmesi, sürdürülebilirlik için önemli olup mikro olduğu kadar makro boyutta da ülke ekonomisine katkı sağlayabilir. Ayrıca ikinci el piyasası, yalnızca ekonomik değil toplumsal ve çevresel ölçekte de sürdürülebilirliğe katkı sağlar. Bu nedenlerle fuar niteliğinde ikinci el pazarları ve doğrudan ikinci el fuarları, giderek gelecekte önem kazanacaktır.

Ayrıca bu pazarın gelişmesi ile hijyen sağlama, güvenlik sorununu giderme, risk azaltma gibi ihtiyaçları satıştan önce giderici, yeni sektörler açılıp gelişebilir. Dolayısı ile etkileşimlerle etkilenimlerle hem dışsallıklar hem de istihdam yenilikleri söz konusudur.

Şekil 1: Çevrimiçi Olarak İkinci El Satışı Yapılmasında Ortaya Çıkan Faktörler ve Sürdürülebilirlik ile İlişkili Olan Faktörler Modelinden Uyarlama

*** Bu yazının kaynak taraması ve saha araştırması MÜ İşletme Fakültesi İngilizce Pazarlama Anabilim Dalı MRK 452 Marketing Research Project öğrencilerinden D. Vargun, E. Akkiraz, G. Çakır, O. Taşkın, P. Korel, R. Ercan, S. Çubuk, Ş. Topçu tarafından yapılmıştır.

**Prof. Dr. Marmara Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İngilizce İşletme Bölümü, Üre-tim Yönetimi ve Pazarlama Anabilim Dalı, Emekli Öğretim Üyesi

******Doç. Dr. Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İngilizce İşletme Bölümü Öğretim Üyesi, tdirsehan@marmara.edu.tr

Ortak Tüketim için bkz. Kaynak Taraması

**Marmara Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İngilizce Pazarlama Anabilim Dalı, MRK 452 (Marketing Research Project Dersinde kaynak taraması yöntemiyle bir kavramın öğrenilip, özümsenmesi ve kavramsal ilişkilerle uygulamaya aktarılması için yapılan “2. EL ÜRÜN KULLANIMININ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİKTE ROLÜ: BİR KAYNAK TARAMASI” çalışması, Deniz VARGUN, Ebranur AKKİRAZ, Gülsüm ÇAKIR, Ömer TAŞKIN, Pınar KOREL, Rabia ERCAN, Sinem ÇUBUK, Şeyda TOPÇU’dan uyarlanmıştır)

1 Adı geçen öğrencilerin basılmamış 2. El alışveriş araştırması

Share: